- Bối cảnh toàn cầu thay đổi quá nhanh nên các vị lãnh đạo trong Giáo hội cần cởi mở để hiểu thêm về sự thay đổi này, nhằm dẫn đến sự thay đổi cách sống đức tin và loan báo Tin mừng của giáo dân - đặc biệt là giới trẻ - cho thích hợp và hữu hiệu trong thời đại mới.

- “Giáo dân ở đâu, Giáo hội ở đó” - Với sự xuất hiện của nhiều “môi trường số” và sự đa dạng về nhu cầu của giáo dân, mục vụ truyền thông của Giáo hội cũng cần nắm bắt kịp thời và có một hướng đi dài hạn.

- Từ đó, cần biết cách thức xây dựng một chiến dịch truyền thông cho giáo xứ dựa trên “nền tảng số”.

DẪN NHẬP

Thế giới đang thay đổi với tốc độ chưa từng có. Với tốc độ thay đổi nhanh đến chóng mặt này, “công nghệ số” không chỉ làm thay đổi cách con người giao tiếp, học tập, làm việc mà còn ảnh hưởng sâu sắc đến đời sống đức tin của mỗi người Kitô hữu.

Nếu như trước đây, giáo dân chủ yếu đến nhà thờ để lắng nghe Lời Chúa, tham dự các buổi giảng huấn, thì ngày nay, với một chiếc điện thoại thông minh hay một tài khoản mạng xã hội, họ có thể tiếp cận được kho tàng kiến thức phong phú về giáo lý, theo dõi các thánh lễ trực tuyến, và thậm chí tham gia vào các cộng đồng đức tin trên nền tảng số.

Sự dịch chuyển này đặt ra cho Giáo hội một thách thức lớn: Làm thế nào để hiện diện một cách hiệu quả trong không gian số? Làm thế nào để sử dụng các phương tiện truyền thông hiện đại nhằm củng cố đức tin, không để giáo dân bị cuốn theo những luồng thông tin sai lệch? Làm thế nào để trở thành điểm tựa cho họ trong một môi trường số đầy phức tạp?

Trong bối cảnh phát sinh các câu hỏi đó, hoạt động truyền thông Công giáo không thể dừng lại ở những phương pháp truyền thống mà cần có sự đổi mới, sáng tạo. Các linh mục, tu sĩ và những người làm mục vụ cần hiểu rằng “Giáo dân ở đâu, Giáo hội ở đó”. Nếu phần lớn giáo dân, đặc biệt là giới trẻ, đang sử dụng mạng xã hội, xem YouTube, nghe podcast để tìm kiếm thông tin, thì chính những nền tảng này cũng cần trở thành nơi Giáo hội hiện diện, giảng dạy, đồng hành và nâng đỡ đời sống đức tin của họ.

Bài viết này nhằm làm rõ hơn về một bối cảnh thế giới đang vận động nhanh và phức tạp, những cơ hội và thách thức của truyền thông Công giáo trên “nền tảng số”, đồng thời đề xuất một số định hướng và phương pháp giúp các giáo xứ xây dựng chiến lược truyền thông hiệu quả, nhằm đem Tin mừng đến với giáo dân trong thời đại mới.

I. THẾ GIỚI BANI VÀ SỰ TÁC ĐỘNG ĐẾN TRUYỀN THÔNG CÔNG GIÁO

Thế giới ngày nay đang thay đổi nhanh hơn bao giờ hết. Những biến động toàn cầu, sự phát triển vượt bậc của công nghệ, cùng những thay đổi trong tư duy và hành vi của con người đã đặt ra nhiều thách thức và cơ hội mới cho truyền thông Công giáo.

Một trong những cách tiếp cận giúp chúng ta hiểu rõ hơn về sự biến động này là khái niệm Thế giới BANI – mô hình được sử dụng để mô tả thế giới hiện đại với những đặc điểm mong manh (Brittle), lo âu (Anxious), phi tuyến tính (Nonlinear) và khó hiểu (Incomprehensible).

Trong một thế giới như vậy, con người, đặc biệt là giới trẻ, phải đối diện với rất nhiều áp lực từ xã hội, công việc, học tập, gia đình, và cả mạng xã hội. Những tác động của thế giới BANI không chỉ ảnh hưởng đến cách chúng ta suy nghĩ, mà còn tác động trực tiếp đến tâm lý, hành vi và cách con người tìm kiếm ý nghĩa cuộc sống.

1. Giới trẻ trong thế giới BANI: Những bất ổn tâm lý ngày càng gia tăng

- Giới trẻ ngày nay đang lớn lên trong một môi trường đầy biến động. Không giống như các thế hệ trước, họ không còn cảm thấy một tương lai ổn định và dễ đoán định. Những yếu tố như dịch bệnh, khủng hoảng kinh tế, biến đổi khí hậu, chiến tranh và sự bùng nổ của công nghệ khiến họ sống trong tâm lý lo âu thường trực.

- Tác động của đại dịch Covid-19: Đại dịch là một minh chứng rõ ràng về tính mong manh (Brittle) của thế giới. Trong khoảng thời gian ngắn, cuộc sống của hàng tỷ người bị đảo lộn. Các trường học đóng cửa, công việc bị mất, và thậm chí những người thân yêu cũng có thể ra đi đột ngột. Giới trẻ, vốn đang ở giai đoạn tìm kiếm ý nghĩa và hướng đi cho cuộc đời, bị đặt vào một trạng thái bất định và hoang mang.

- Khủng hoảng sức khỏe tâm lý: Theo nhiều nghiên cứu, tỷ lệ trầm cảm và lo âu ở thanh thiếu niên gia tăng mạnh trong những năm gần đây. Một phần nguyên nhân là do áp lực từ mạng xã hội, nơi họ luôn cảm thấy bị so sánh, phán xét và phải chạy theo những tiêu chuẩn hoàn hảo.

- Nghề nghiệp và tương lai bất định: Với sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI) và tự động hóa, nhiều ngành nghề truyền thống có nguy cơ bị thay thế, khiến giới trẻ cảm thấy mất phương hướng. Họ không còn chắc chắn rằng con đường học vấn và sự nghiệp mà họ đang theo đuổi có thực sự bền vững hay không.

2. Attention Economy – Nền kinh tế tất yếu trong một thế giới BANI

Trong một thế giới BANI đầy biến động, con người, đặc biệt là giới trẻ, đang phải đối mặt với những bất ổn tâm lý sâu sắc. Khi không có một nền tảng tinh thần vững chắc để bám víu, họ dễ dàng tìm đến những hình thức giải trí trực tuyến như một liều thuốc ngắn hạn nhằm xoa dịu cảm giác lo âu, bất định. Chính điều này đã tạo nên một nền kinh tế chú ý (Attention Economy), nơi mà sự tập trung và thời gian của con người trở thành tài nguyên quý giá nhất – và cũng là mục tiêu cạnh tranh khốc liệt giữa các nền tảng kỹ thuật số.

3. Sự trỗi dậy của nền kinh tế chú ý: Khi sự tập trung trở thành hàng hóa

Attention Economy không phải là một khái niệm mới, nhưng trong bối cảnh thế giới BANI, nó trở thành một hiện tượng tất yếu. Con người ngày càng có xu hướng chìm đắm trong nội dung trực tuyến như một cách thoát khỏi thực tại đầy bất ổn. Những ứng dụng mạng xã hội, video ngắn, livestream, game online, tin tức giật gân… liên tục kích thích bộ não, khiến người dùng bị cuốn vào một vòng lặp tiêu thụ nội dung không có hồi kết.

- Sự phổ biến của các nền tảng video ngắn như TikTok, Instagram Reels

Người trẻ hiện nay dành nhiều giờ mỗi ngày để lướt qua hàng trăm video ngắn. Mỗi video chỉ kéo dài vài giây đến vài phút, nhưng chính sự đa dạng và tốc độ liên tục thay đổi của chúng khiến não bộ luôn trong trạng thái bị kích thích. Việc liên tục tiếp nhận những luồng nội dung mới có thể gây nghiện, làm giảm khả năng tập trung, đồng thời khiến họ dễ rơi vào trạng thái lo âu khi không sử dụng điện thoại.

- Sự bùng nổ của tin tức tiêu cực và giật gân

Trong thế giới BANI, những thông tin tiêu cực thường lan truyền nhanh hơn thông tin tích cực. Các thuật toán của mạng xã hội được thiết kế để ưu tiên những nội dung gây tranh cãi, kích động cảm xúc mạnh nhằm giữ chân người dùng lâu hơn. Điều này vô tình khiến con người dễ rơi vào trạng thái hoài nghi, mất niềm tin vào xã hội, và thậm chí là trầm cảm vì cảm giác bất lực trước quá nhiều vấn đề toàn cầu.

- “Doom Scrolling” – Hội chứng lướt tin tiêu cực không kiểm soát

Khi đối mặt với những bất ổn trong cuộc sống, nhiều người có xu hướng liên tục cập nhật tin tức để tìm kiếm sự kiểm soát. Nhưng thay vì mang lại cảm giác an tâm, điều này lại khiến họ bị cuốn vào một vòng xoáy lo âu không lối thoát. Hiện tượng này phổ biến đến mức có hẳn một thuật ngữ riêng: doom scrolling – tức là hành vi lướt qua hàng loạt tin xấu mà không thể dừng lại.

4. Attention Economy và những tác dụng phụ nguy hiểm

Mặc dù việc tiếp cận nội dung số có thể giúp con người cảm thấy tạm thời thoát khỏi căng thẳng, nhưng hậu quả lâu dài lại nghiêm trọng hơn nhiều.

- Mất khả năng tập trung và suy nghĩ sâu: Việc liên tục tiêu thụ nội dung ngắn và nhanh khiến não bộ dần mất đi khả năng tập trung dài hạn. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng học tập, làm việc, và ngay cả đời sống đức tin khi con người trở nên khó kiên nhẫn với những điều sâu sắc.

- Gia tăng cảm giác lo âu và trầm cảm: Thay vì giúp giải tỏa căng thẳng, nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng việc tiêu thụ nội dung số một cách không kiểm soát lại làm tăng mức độ lo âu và cô lập xã hội. Con người dần trở nên phụ thuộc vào những kích thích bên ngoài thay vì xây dựng một nền tảng tinh thần vững chắc.

- Sự thao túng từ các nền tảng công nghệ: Các nền tảng kỹ thuật số không chỉ khai thác sự chú ý của người dùng để tạo doanh thu quảng cáo, mà còn có thể định hướng suy nghĩ và hành vi của họ thông qua các thuật toán tinh vi. Điều này đặt ra một thách thức lớn về tự do ý chí và khả năng phân định của con người trong thế giới hiện đại.

II. GIÁO DÂN Ở ĐÂU, GIÁO HỘI Ở ĐÓ

1. Môi trường số – Cuộc sống thứ hai

Trong thời đại kỹ thuật số, không gian mạng không chỉ là một phần bổ sung cho cuộc sống thực mà đã trở thành một thế giới song song, nơi con người làm việc, học tập, giải trí và kết nối.

Giới trẻ ngày nay không đơn thuần “truy cập internet” mà thực sự “sống” trong đó, hình thành bản sắc cá nhân, xây dựng các mối quan hệ và thậm chí tìm kiếm ý nghĩa cuộc sống. Điều này đặt ra nhiều thách thức và cơ hội cho truyền thông Công giáo trong việc đồng hành cùng giáo dân trên hành trình đức tin.

2. Khi môi trường số trở thành thực tại quan trọng

Ngày nay, nhiều người dành phần lớn thời gian trên các nền tảng số hơn bất kỳ không gian vật lý nào khác. Mạng xã hội, metaverse, AI và các nền tảng tương tác số đang tạo ra một hệ sinh thái nơi con người không chỉ tiêu thụ nội dung mà còn tham gia vào việc định hình thế giới xung quanh.

– Cá nhân hóa danh tính trên không gian số:

Mạng xã hội không chỉ là nơi thể hiện bản thân mà còn là công cụ định nghĩa con người theo cách họ mong muốn. Mỗi cá nhân có thể xây dựng một hình ảnh lý tưởng hóa về chính mình trên Instagram, thể hiện tư tưởng sắc bén trên Twitter (X), hoặc tham gia vào các cộng đồng ẩn danh trên Reddit. Trong thế giới số, người ta có thể “tái định nghĩa” danh tính, dẫn đến sự phân tách giữa con người thật và con người trên mạng. Điều này có thể tạo ra những thách thức về tính chân thực (authenticity) và đời sống Đức Tin, khi con người bị cuốn vào một bản ngã số hóa thay vì đối diện với chính mình.

– Sự bùng nổ của metaverse và thế giới ảo:

Những nền tảng như Horizon Worlds (Meta), Decentraland, Roblox, VRChat đang tạo ra các môi trường nơi con người có thể làm việc, vui chơi và thậm chí tham gia các hoạt động nghi lễ tôn giáo. Một số nhà thờ đã bắt đầu tổ chức Thánh lễ trong không gian ảo, đặt ra câu hỏi liệu sự hiện diện đức tin có thể mở rộng sang các không gian ảo này hay không? Các nghi thức bí tích thực hiện trong không gian số hay các nhà thờ ảo có thể mang giá trị thiêng liêng như thế nào?

– Tâm lý FOMO (Fear of Missing Out) và vòng xoáy thông tin:

Người trẻ ngày nay chịu áp lực phải liên tục cập nhật và theo kịp những xu hướng mới trên mạng xã hội, dẫn đến tình trạng quá tải thông tin và mất phương hướng. Nếu Giáo hội không có mặt trên nền tảng số với những nội dung định hướng tích cực, giáo dân rất dễ bị cuốn vào những nội dung lệch lạc, thiếu chiều sâu hoặc thậm chí tiêu cực về đức tin.

3. Vai trò của Truyền thông Công Giáo trên nền tảng số

Trước sự bùng nổ của nền kinh tế chú ý, truyền thông Công giáo không thể đứng ngoài cuộc. Nếu truyền thông Công giáo không tạo ảnh hưởng lớn trên môi trường số, giáo dân – đặc biệt là giới trẻ – sẽ dễ dàng bị cuốn theo những luồng nội dung thiếu định hướng. Do đó, việc phát triển một chiến lược truyền thông Công giáo trên nền tảng số là điều vô cùng cần thiết trong cả ngắn hạn lẫn dài hạn.

4. Truyền thông Công giáo trên nền tảng số: Sứ vụ và chiến lược

Trong thời đại nền kinh tế chú ý bùng nổ, truyền thông Công giáo không thể đứng ngoài cuộc nếu muốn đồng hành cùng giáo dân, đặc biệt là giới trẻ, trong đời sống Đức Tin.

Nếu không tạo được ảnh hưởng trên môi trường số, truyền thông Công giáo có nguy cơ đánh mất một phần quan trọng trong việc hướng dẫn và định hướng tinh thần cho cộng đồng. Vì vậy, việc phát triển một chiến lược truyền thông Công giáo bài bản trên nền tảng số là điều cần thiết cả trong ngắn hạn lẫn dài hạn.

Trước hết, các vị lãnh đạo Công giáo cần hiểu rõ thế giới quan của giáo dân trên môi trường số – cách họ suy nghĩ, hành động, tương tác và những mối quan tâm thực tế của họ.

Mạng xã hội không chỉ là nơi giải trí mà đã trở thành không gian sống thứ hai của giới trẻ, nơi họ tìm kiếm tri thức, kết nối và cả ý nghĩa cuộc sống. Tuy nhiên, tư duy tức thời và xu hướng tiếp nhận thông tin nhanh đã khiến sự kiên nhẫn bị thu hẹp, đòi hỏi truyền thông Công giáo cần đổi mới cách truyền tải thông điệp – ngắn gọn, sáng tạo nhưng vẫn giữ trọn vẹn tinh thần Tin mừng.

Quan trọng hơn, mạng xã hội không phải là nơi để Giáo hội răn dạy một chiều, mà cần tạo ra không gian đối thoại, giúp giáo dân cảm thấy được lắng nghe, chia sẻ và đồng hành. Hiểu rõ “insight - góc nhìn nội tại” của giáo dân sẽ giúp Giáo hội biết cách tiếp cận hiệu quả hơn, đặc biệt qua các chủ đề mà họ quan tâm như tâm lý, sức khỏe tinh thần, công lý, môi trường, tình yêu, sự nghiệp… Thay vì chỉ đưa ra thông điệp, truyền thông Công giáo cần lắng nghe trước khi nói, để có thể phản hồi đúng với nhu cầu thực tế của giáo dân.

Bên cạnh việc hiểu rõ đối tượng, truyền thông Công giáo cũng cần tham gia và nghiên cứu sâu về môi trường số, không chỉ để hiện diện mà còn để định hướng. Điều này bao gồm việc nắm rõ đặc tính của từng nền tảng, ví dụ:

- Facebook là nơi phù hợp để kết nối cộng đồng, tổ chức thảo luận và livestream sự kiện;

- YouTube thích hợp cho các bài giảng, chia sẻ giáo lý và câu chuyện truyền cảm hứng;

- TikTok và Instagram lại là không gian lý tưởng để truyền tải thông điệp Công giáo qua những video ngắn, sáng tạo, dễ tiếp cận giới trẻ;

- Podcast là lựa chọn tối ưu cho những nội dung suy niệm, giáo huấn dài hơn.

- Twitter (X) là nơi tập trung các cuộc đối thoại nhanh, ngắn gọn nhưng có sức lan tỏa mạnh mẽ. Đây có thể là kênh để chia sẻ những thông điệp ngắn đầy ý nghĩa, tham gia vào các thảo luận về đạo đức, công lý xã hội, hoặc trả lời các thắc mắc về đức tin theo cách linh hoạt.

- Roblox và các nền tảng game tương tác không chỉ là nơi giải trí mà còn là không gian để trẻ em và thanh thiếu niên khám phá, sáng tạo. Việc tạo ra các trải nghiệm giáo dục tương tác trong thế giới ảo có thể giúp trẻ tiếp cận đức tin theo cách hấp dẫn và gần gũi hơn.

- LinkedIn là nền tảng chuyên nghiệp, nơi có thể kết nối với các nhà lãnh đạo, doanh nhân Công giáo, chia sẻ về vai trò của đạo đức trong kinh doanh, giáo dục và công việc phục vụ cộng đồng.

Tuy nhiên, môi trường số cũng đặt ra nhiều thách thức cho truyền thông Công giáo. Một trong những vấn đề quan trọng là thông tin giả mạo và sai lệch về Công giáo, đòi hỏi có một đội ngũ chuyên trách để phản hồi hoặc cung cấp thông tin chính thống khi cần thiết.

Ngoài ra, áp lực phải chạy theo xu hướng (trend) cũng có thể là một thách thức, nhưng thay vì cố gắng bắt kịp mọi trào lưu, truyền thông Công giáo nên chọn lọc những xu hướng phù hợp để truyền tải Tin mừng một cách hiệu quả.

Một rủi ro khác là sự tiêu cực và các cuộc tranh cãi trên mạng; do đó, cần có cách tiếp cận ôn hòa, đối thoại tích cực, tránh những tranh luận vô ích.

III. CÁCH THỨC XÂY DỰNG MỘT CHIẾN DỊCH TRUYỀN THÔNG CHO GIÁO XỨ DỰA TRÊN NỀN TẢNG SỐ

Truyền thông Công giáo trên môi trường số không chỉ là việc đăng tải nội dung một cách ngẫu nhiên mà cần có chiến lược bài bản, định hướng rõ ràng và mục tiêu cụ thể. Mỗi hoạt động truyền thông cần gắn liền với sứ mạng truyền giáo, giúp giáo dân không chỉ tiếp nhận thông tin mà còn được khơi gợi niềm tin, cảm hứng và khao khát sống theo Tin mừng.

1. Thích ứng với một môi trường truyền thông mới

Sự phát triển không ngừng của công nghệ và mạng xã hội đã tạo ra một môi trường truyền thông hoàn toàn khác biệt so với trước đây. Nếu như trước kia, thông điệp của Giáo hội chủ yếu được truyền tải qua sách báo, giảng dạy trực tiếp và các phương tiện truyền thống như radio, truyền hình, thì ngày nay, mạng xã hội và các nền tảng số đã trở thành không gian giao tiếp chính, đặc biệt là đối với giới trẻ.

Việc thích ứng với môi trường truyền thông mới không có nghĩa là truyền thông Công giáo phải thay đổi bản chất sứ mạng của mình, mà là tìm ra cách thức hiệu quả hơn để mang Tin mừng đến với thế giới kỹ thuật số. Điều này đòi hỏi sự đổi mới trong tư duy, phương pháp tiếp cận và cả công cụ sử dụng.

a/ Đặc điểm của môi trường truyền thông số

Truyền thông số có những đặc điểm khác biệt so với truyền thông truyền thống, bao gồm:

- Tính kết nối cao: Nội dung không còn chỉ được phát đi một chiều mà trở thành một cuộc đối thoại liên tục. Người tiếp nhận có thể phản hồi, chia sẻ, và thậm chí tham gia vào việc truyền tải thông điệp.

- Tốc độ lan truyền nhanh: Một nội dung có thể tiếp cận hàng nghìn, thậm chí hàng triệu người chỉ trong vài giờ. Điều này tạo cơ hội lớn nhưng cũng đặt ra thách thức về kiểm soát thông tin và độ chính xác.

- Sự cá nhân hóa nội dung: Mỗi người dùng có thể tiếp cận nội dung theo sở thích và nhu cầu riêng, vì vậy, truyền thông Công giáo cần có cách tiếp cận linh hoạt, phù hợp với từng nhóm đối tượng.

- Tính tương tác cao: Thay vì chỉ tiếp nhận thông tin một cách thụ động, người dùng có thể bình luận, đặt câu hỏi, tham gia thảo luận, giúp xây dựng một cộng đồng đức tin sôi động trên môi trường số.

b/ Thách thức khi thích ứng với truyền thông số

Khi bước vào môi trường truyền thông số, truyền thông Công giáo cũng đối diện với một số thách thức lớn:

- Làm sao để giữ vững bản sắc và giá trị Tin Mừng trong thế giới số đầy biến động?

- Làm thế nào để nội dung Công giáo hấp dẫn mà không bị cuốn theo những xu hướng vô nghĩa?

- Làm sao để đối phó với thông tin sai lệch, tiêu cực và các cuộc tranh luận không lành mạnh?

Những câu hỏi này đòi hỏi một cách tiếp cận chủ động và có chiến lược để không chỉ hiện diện mà còn định hướng và hướng dẫn giáo dân trong môi trường truyền thông mới.

c/ Nguyên tắc thích ứng với môi trường truyền thông số

Để truyền thông Công giáo trên nền tảng số thực sự hiệu quả, có thể áp dụng các nguyên tắc sau:

– Lấy nội dung làm trung tâm: Thay vì chạy theo hình thức, truyền thông Công giáo cần tập trung vào chất lượng nội dung – truyền tải thông điệp mang tính giáo dục, truyền cảm hứng và phù hợp với nhu cầu thực tế của giáo dân.

– Chọn nền tảng phù hợp: Mỗi nền tảng có một cách tiếp cận khác nhau, cần xác định rõ kênh nào phù hợp cho mục đích gì. Ví dụ:

+ Facebook: Kết nối cộng đồng, tổ chức sự kiện, chia sẻ bài viết sâu sắc.

+ YouTube: Đăng tải bài giảng, chứng từ đức tin, câu chuyện truyền cảm hứng.

+ TikTok, Instagram Reels: Truyền tải thông điệp ngắn gọn, dễ tiếp cận giới trẻ.

+ Podcast: Nội dung suy niệm, giáo huấn chuyên sâu.

– Tạo sự tương tác: Không chỉ đăng nội dung, mà cần tạo không gian cho giáo dân thảo luận, đặt câu hỏi, chia sẻ quan điểm.

– Luôn cập nhật và sáng tạo: Công nghệ và xu hướng thay đổi liên tục, truyền thông Công giáo cần luôn học hỏi, đổi mới cách tiếp cận mà vẫn giữ vững giá trị cốt lõi.

Trong bối cảnh mới, truyền thông không chỉ là công cụ để đưa thông tin mà còn là phương tiện để truyền giáo. Từ việc chia sẻ giáo lý, tạo dựng cộng đồng, đến việc cổ vũ các giá trị Tin mừng trong đời sống hằng ngày, truyền thông số có thể trở thành một phần quan trọng của công cuộc truyền giáo. truyền thông Công giáo có thể tận dụng truyền thông số để:

– Đồng hành với giáo dân trong các vấn đề thực tế như tâm lý, gia đình, sự nghiệp, môi trường, công bằng xã hội...

– Tạo ra những nội dung truyền cảm hứng, giúp giáo dân kết nối đức tin với cuộc sống hằng ngày.

– Kêu gọi hành động, chẳng hạn như tham gia các hoạt động bác ái, cộng đồng, hoặc thực hành đời sống đức tin một cách tích cực.

2. Nội dung chiều sâu và có giá trị lâu dài

Trong một thế giới truyền thông số đầy biến động, nơi mà thông tin tràn ngập và nội dung nhanh chóng bị lãng quên, nội dung có chiều sâu và giá trị lâu dài chính là yếu tố giúp truyền thông Công giáo duy trì sự ảnh hưởng trên nền tảng số.

Một bài đăng trên mạng xã hội có thể gây chú ý trong vài giờ, nhưng một nội dung chất lượng, giàu ý nghĩa có thể chạm đến tâm hồn và được ghi nhớ trong nhiều năm. Vì vậy, thay vì chạy theo những nội dung ngắn hạn, truyền thông Công giáo cần tập trung xây dựng các nội dung có giá trị thiêng liêng, giáo dục và truyền cảm hứng lâu dài.

a/ Xác định nội dung có giá trị lâu dài

Nội dung có giá trị lâu dài là những nội dung không bị lỗi thời theo thời gian, có thể được xem lại nhiều lần mà vẫn giữ nguyên giá trị. Đối với truyền thông Công giáo, những nội dung này có thể bao gồm:

- Bài giảng, giáo lý, suy niệm Kinh Thánh: Đây là những nội dung có giá trị giáo dục đức tin lâu dài, giúp giáo dân hiểu sâu hơn về giáo lý Công giáo.

- Câu chuyện chứng nhân đức tin: Những câu chuyện về sự hoán cải, lòng trung tín, sự kiên trì trong thử thách có thể truyền cảm hứng cho nhiều thế hệ.

- Hướng dẫn đời sống Kitô hữu: Các chủ đề về đời sống gia đình, tâm lý, hướng nghiệp, tình yêu hôn nhân theo ánh sáng Tin mừng luôn là những nội dung cần thiết và không bao giờ lỗi thời.

- Những giá trị Công giáo trong xã hội hiện đại: Những vấn đề như công bằng xã hội, bảo vệ môi trường, lòng nhân ái… có thể được nhìn nhận dưới góc độ Công giáo và trở thành kim chỉ nam cho nhiều người.

b/ Định dạng nội dung có thể lưu giữ lâu dài

Một nội dung có giá trị không chỉ nằm ở nội dung mà còn ở định dạng giúp nó có thể được lưu giữ và tái sử dụng lâu dài. Một số định dạng phù hợp cho truyền thông Công giáo bao gồm:

- Podcast & Audio (Spotify, Apple Podcast, SoundCloud, YouTube Audio): Các bài giảng, suy niệm Kinh Thánh có thể được ghi âm và chia sẻ dưới dạng podcast để giáo dân có thể nghe lại bất cứ lúc nào.

- YouTube & Video dài hạn: Những video chia sẻ về giáo lý, phân tích Kinh Thánh, hướng dẫn đời sống đức tin có thể được lưu trữ và xem lại trong nhiều năm.

- Bài viết chuyên sâu (Blog, Website, E-book): Các bài viết về thần học, giáo lý, nhân bản có thể đăng tải trên các website Công giáo và được lưu trữ như một kho tri thức trực tuyến.

c/ Xây dựng lộ trình nội dung có giá trị theo thời gian

Thay vì chỉ tập trung vào những nội dung ngắn hạn, có thể thiết kế một lộ trình dài hạn để phát triển nội dung bền vững, ví dụ:

- Chuỗi bài giảng hoặc giáo lý theo chủ đề: Ví dụ, một giáo xứ có thể xây dựng chuỗi video 10 tập về “Làm thế nào để sống Đức Tin vững mạnh trong thời đại số?”

- Thánh Kinh mỗi ngày: Một kế hoạch đọc và suy niệm Lời Chúa theo từng ngày, từng tuần giúp giáo dân có nền tảng vững chắc trong đời sống thiêng liêng.

- Chương trình đào tạo trực tuyến: Các khóa học giáo lý dành cho giáo dân hoặc giới trẻ có thể được thực hiện dưới dạng khóa học trực tuyến để giúp họ học hỏi và đào sâu đức tin theo thời gian.

d/ Thúc đẩy sự tương tác và cộng hưởng

Một nội dung có giá trị lâu dài không có nghĩa là chỉ đứng yên một chỗ. Truyền thông Công giáo cần tạo ra sự tương tác và kết nối để nội dung ấy không chỉ được xem một lần mà còn trở thành một phần của cộng đồng đức tin. Một số cách thực hiện:

- Khuyến khích thảo luận: Tạo các diễn đàn, nhóm Facebook, Telegram, Discord để giáo dân có thể thảo luận, chia sẻ suy nghĩ về nội dung đã được truyền tải.

- Mời gọi đóng góp nội dung: Không chỉ các linh mục, tu sĩ mà cả giáo dân cũng có thể tham gia chia sẻ những câu chuyện, chứng nhân, suy tư về đời sống đức tin.

- Tận dụng sức mạnh của cộng đồng: Nếu một nội dung có giá trị thực sự, hãy khuyến khích giáo dân chia sẻ nó với người khác, tạo ra một chuỗi lan tỏa tự nhiên trên nền tảng số.

3. Mô hình AIDAS trong chiến dịch truyền thông Công giáo

Mô hình AIDAS (Attention – Interest – Desire – Action – Share) là một phương pháp hiệu quả trong việc triển khai một chiến dịch truyền thông số, giúp tối đa hóa sự tương tác và lan tỏa.

a/ Attention (Thu hút sự chú ý)

– Dùng hình ảnh, tiêu đề hoặc video hấp dẫn ngay từ giây đầu tiên.

– Tận dụng các nền tảng phổ biến như TikTok, Instagram Reels, YouTube Shorts để tiếp cận người trẻ.

Ví dụ: Một đoạn video ngắn với câu hỏi mở đầu gây tò mò như: “Bạn có từng cảm thấy mất phương hướng trong cuộc sống?”

b/ Interest (Gây hứng thú và quan tâm)

- Cung cấp nội dung có giá trị, không chỉ đơn thuần là thông tin mà còn gắn với đời sống thực tế.

Ví dụ: Một bài giảng ngắn trên YouTube về “Làm sao để tìm lại ý nghĩa cuộc sống khi bạn cảm thấy lạc lối?”

c/ Desire (Khơi gợi mong muốn kết nối với Giáo hội)

- Chia sẻ những câu chuyện truyền cảm hứng, những chứng từ đức tin thực tế.

- Tạo ra sự đồng cảm giữa nội dung truyền thông và đời sống của giáo dân.

d/ Action (Kêu gọi hành động cụ thể)

- Mời gọi người xem tham gia vào một hoạt động như một buổi cầu nguyện online, một thử thách 30 ngày sống Tin mừng, hoặc một chương trình bác ái.

Ví dụ: “Hãy thử dành 5 phút mỗi ngày để cầu nguyện và chia sẻ trải nghiệm của bạn!”

e/ Share (Khuyến khích lan tỏa thông điệp)

- Tạo nội dung dễ chia sẻ, có tính tương tác cao.

- Khuyến khích cộng đồng chia sẻ câu chuyện đức tin của chính họ trên mạng xã hội.

Một chiến dịch truyền thông thành công không chỉ dừng lại trên môi trường số mà còn cần gắn kết với các hoạt động thực tế trong giáo xứ. Ví dụ:

- Nếu giáo xứ tổ chức một chương trình bác ái mùa Chay, hãy xây dựng một chiến dịch truyền thông đi kèm, với các video ngắn trên TikTok, bài viết cảm hứng trên Facebook, và những lời chứng thực tế từ những người được giúp đỡ.

- Nếu có một buổi tĩnh tâm cho giới trẻ, hãy tạo một chuỗi nội dung trên YouTube để chuẩn bị tâm hồn cho người tham dự trước sự kiện.

- Nếu muốn kêu gọi giáo dân tham gia Thánh lễ nhiều hơn, hãy thực hiện các chuỗi podcast hoặc video giải thích về ý nghĩa từng phần trong Thánh Lễ theo cách gần gũi, dễ hiểu.

Xây dựng văn hóa “chậm lại” trong đời sống số

- Trong một thế giới chạy theo tốc độ, Giáo hội có thể mời gọi con người chậm lại để suy ngẫm, thay vì chỉ tiêu thụ thông tin một cách vô thức.

- Các sáng kiến như “Giờ cầu nguyện online”, “Kinh Thánh mỗi ngày”, “Thử thách tắt điện thoại để sống thực” có thể giúp giáo dân tìm lại sự cân bằng trong đời sống số.

KẾT LUẬN

1. Tương lai của Truyền thông Công giáo trên nền tảng số

Sự phát triển của công nghệ và nền tảng số không phải là một xu hướng nhất thời, mà đã trở thành một thực tại không thể đảo ngược trong đời sống con người. Khi giáo dân ngày càng dành nhiều thời gian trên mạng xã hội, khi thế giới BANI ngày càng tác động đến tâm lý và nhận thức của giới trẻ, thì truyền thông Công giáo không thể đứng ngoài cuộc.

Việc truyền thông trên nền tảng số không chỉ là một phương tiện để đưa thông điệp, mà còn là một sứ vụ truyền giáo trong thời đại mới. Một chiến lược truyền thông hiệu quả không chỉ giúp Giáo hội hiện diện trên không gian mạng mà còn giúp kết nối, đồng hành và định hướng giáo dân giữa một thế giới đầy biến động.

2. Những bước đi quan trọng cho truyền thông Công giáo ngày nay

a/ Đổi mới tư duy về truyền thông số

- Truyền thông không chỉ là “đưa tin” mà phải trở thành một phương tiện truyền giáo.

- Các vị lãnh đạo Công giáo cùng với các giáo xứ cần có tư duy cởi mở, chủ động tham gia vào không gian số thay vì xem đây là một lĩnh vực xa lạ.

b/ Đầu tư vào nội dung chất lượng cao

- Không chạy theo xu hướng một cách hời hợt, mà cần sản xuất những nội dung có chiều sâu, giá trị lâu dài.

- Các nền tảng như YouTube, Podcast có thể trở thành công cụ mạnh mẽ để chia sẻ giáo lý, suy niệm, truyền cảm hứng sống đạo.

c/ Xây dựng cộng đồng đức tin trên nền tảng số

- Tạo ra những nhóm, diễn đàn trực tuyến nơi giáo dân có thể chia sẻ, học hỏi và đồng hành cùng nhau trong đời sống đức tin.

- Tận dụng Facebook, Discord, Telegram để hình thành các cộng đồng Công giáo sôi động.

d/ Kết hợp giữa truyền thông số và thực tế

- Một chiến dịch truyền thông chỉ thực sự thành công khi nó gắn liền với các hoạt động thực tế trong giáo xứ.

Ví dụ: Nếu kêu gọi quyên góp từ thiện trên mạng xã hội, cần có báo cáo minh bạch và câu chuyện thực tế để tạo niềm tin cho giáo dân.

e/ Đào tạo và phát triển đội ngũ truyền thông Công giáo

- Các linh mục, tu sĩ, giáo dân cần được đào tạo về kỹ năng truyền thông số để có thể sử dụng các nền tảng một cách chuyên nghiệp và hiệu quả.

- Cần có các chương trình tập huấn về storytelling, digital marketing, quản lý khủng hoảng truyền thông…

3. Lời kêu gọi hành động

Công nghệ có thể thay đổi, xu hướng có thể đến rồi đi, nhưng sứ mạng của Giáo hội vẫn không đổi: đưa Tin mừng đến với muôn dân. Ngày nay, cánh đồng truyền giáo không chỉ nằm ở những vùng đất xa xôi mà còn ở thế giới kỹ thuật số, nơi hàng triệu người đang tìm kiếm ý nghĩa cuộc sống, nhưng có thể không biết đến Giáo hội.

Chỉ khi truyền thông Công giáo biết thích nghi, đổi mới và tận dụng các phương tiện truyền thông hiện đại một cách khôn ngoan, thì sứ vụ loan báo Tin mừng mới thực sự chạm đến tận cùng trái tim của thế giới hôm nay.

Trích Bản tin Hiệp Thông / HĐGMVN, Số 148 (Tháng 7 & 8 năm 2025)

Nguồn: hdgmvietnam.com