Vào năm 2016, với ước mong ôm lấy mọi người thuộc mọi hoàn cảnh, văn hóa và nguồn gốc địa lý đã thúc đẩy Đức Giáo hoàng Phanxicô thiết lập cơ cấu mới này trong Toà thánh, kết hợp các trách nhiệm của Hội đồng Toà thánh về Giáo dân và Hội đồng Toà thánh về Gia đình. Các lãnh vực thuộc thẩm quyền của Bộ “liên quan đến đời sống hằng ngày của rất nhiều người”, như chính Đức Thánh cha Phanxicô đã nhận định, và vì thế, đây là một Bộ “gần gũi với dân chúng”. Đứng đầu Bộ là Đức Hồng y Kevin Joseph Farrell, với sự cộng tác của Đức cha Dario Gervasi, Phó Tổng Thư ký, và Tiến sĩ Gleison De Paula Souza, Tổng Thư ký.

Khái lược lịch sử

Bộ được Đức Giáo hoàng Phanxicô thiết lập vào tháng 8 năm 2016 qua Tự sắc Sedula Mater, quy tụ các thẩm quyền liên quan đến giáo dân, gia đình và sự sống, trước đây được giao cho Hội đồng Tòa thánh về Giáo dân và Hội đồng Tòa thánh về Gia đình.

Hội đồng Toà thánh về Giáo dân được thành lập bởi Thánh Giáo hoàng Phaolô VI vào năm 1967 qua Tự sắc Catholicam Christi Ecclesiam, nhằm thực thi một đề nghị của Công đồng Vaticanô II trong sắc lệnh Apostolicam Actuositatem. Với “phân bộ giới trẻ” được thiết lập bởi thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II, Hội đồng Toà thánh về Giáo dân – nay là Bộ – đã tham gia tổ chức ngày Giới trẻ Thế giới từ năm 1985, phối hợp với các ban tổ chức địa phương. Vào tháng 6 năm 1988, Đức Giáo hoàng đã xác định rõ thẩm quyền và cơ cấu của cơ quan này qua Tông hiến Pastor Bonus về Giáo triều Rôma.

Về phần mình, Bộ về Gia đình được Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II thiết lập năm 1981 qua Tự sắc Familia a Deo instituta, thay thế Ủy ban về Gia đình được Đức Phaolô VI thành lập năm 1973. Từ năm Gia đình 1994, Hội đồng Toà thánh về Gia đình – nay là Bộ – đảm trách việc tổ chức các Đại hội Gia đình Thế giới, bắt đầu từ cuộc họp đầu tiên tại Rôma.

Thẩm quyền

Theo Tông hiến Praedicate Evangelium, Bộ Giáo dân, Gia đình và Sự sống chịu trách nhiệm cổ võ hoạt động tông đồ của các tín hữu giáo dân, mục vụ giới trẻ, gia đình và sứ mệnh của gia đình theo kế hoạch của Thiên Chúa, người cao tuổi, cũng như việc thăng tiến và bảo vệ sự sống. Bộ thúc đẩy ơn gọi và sứ mệnh của mọi giáo dân, cả với tư cách cá nhân lẫn trong các hiệp hội, phong trào và cộng đoàn, trong mọi lãnh vực dân sự cũng như Giáo hội.

Bộ thể hiện mối quan tâm của Giáo hội đối với giới trẻ, cổ võ sự tham gia tích cực của họ trước những thách đố của thế giới. Bộ hỗ trợ các sáng kiến của Đức Thánh cha trong mục vụ giới trẻ và phục vụ các Hội đồng Giám mục cũng như các tổ chức, phong trào giới trẻ quốc tế, nhằm thúc đẩy sự cộng tác và tổ chức các cuộc gặp gỡ cấp quốc tế. Đồng thời, Bộ góp phần vào suy tư của Giáo hội về căn tính và sứ mệnh của mọi người trong Giáo hội và xã hội, bằng cách cổ võ sự tham gia của họ, trân trọng những đặc tính riêng biệt của giới tính nam và nữ, đồng thời phát triển các mô hình lãnh đạo dành cho phụ nữ trong Giáo hội.

Bộ nghiên cứu các vấn đề liên quan đến sự cộng tác giữa giáo dân và các thừa tác viên có chức thánh, trên nền tảng Bí tích Rửa tội, nhằm củng cố nơi mọi thành phần Dân Chúa ý thức trách nhiệm chung đối với đời sống và sứ mệnh của Giáo hội. Bộ có nhiệm vụ thẩm định và chuẩn nhận các đề nghị từ các Hội đồng Giám mục về việc thiết lập các thừa tác vụ và chức vụ Giáo hội mới dành cho giáo dân, theo nhu cầu của các Giáo hội địa phương.

Bộ đồng hành với đời sống và sự phát triển của các hiệp hội tín hữu và các phong trào Giáo hội: công nhận hoặc thiết lập các tổ chức mang tính quốc tế theo quy định của giáo luật và phê chuẩn quy chế của họ, mà không làm phương hại đến thẩm quyền của Phủ Quốc vụ khanh. Bộ cũng giải quyết các kháng nghị liên quan đến đời sống hiệp hội và hoạt động tông đồ của giáo dân.

Bộ cổ võ mục vụ hôn nhân và gia đình dựa trên giáo huấn của Huấn quyền Giáo hội. Bộ hoạt động nhằm bảo đảm sự nhìn nhận các quyền và bổn phận của vợ chồng và gia đình trong Giáo hội, xã hội, kinh tế và chính trị; đồng thời tổ chức các cuộc gặp gỡ và sự kiện quốc tế. Phối hợp với Bộ Loan báo Tin mừng và Bộ Văn hóa và Giáo dục, Bộ hỗ trợ việc phát triển và phổ biến các mô hình truyền đạt đức tin trong gia đình, khuyến khích cha mẹ sống đức tin cụ thể trong đời sống hằng ngày. Với sự trợ giúp của các chuyên gia, Bộ nghiên cứu các nguyên nhân của những khủng hoảng trong hôn nhân và gia đình. Ngoài ra, Bộ thu thập và đề xuất các mô hình mục vụ đồng hành dành cho những người đã ly dị và tái hôn dân sự, cũng như cho những người đang sống trong hoàn cảnh đa thê.

Bộ nâng đỡ các sáng kiến cổ võ việc sinh sản có trách nhiệm, cũng như bảo vệ sự sống con người từ lúc thụ thai cho đến khi chết tự nhiên, lưu ý đến nhu cầu của con người trong các giai đoạn phát triển khác nhau. Bộ cổ võ và khuyến khích các tổ chức và hiệp hội trợ giúp những gia đình và cá nhân biết đón nhận và bảo vệ hồng ân sự sống, đặc biệt trong các trường hợp mang thai khó khăn, cũng như ngăn ngừa việc phá thai.

Bộ nghiên cứu các vấn đề chính yếu của y sinh học và pháp luật liên quan đến sự sống con người, trong đối thoại với các ngành thần học và khoa học liên hệ. Đồng thời, Bộ phối hợp với Bộ Giáo lý Đức tin để xem xét các học thuyết đang phát triển liên quan đến sự sống con người và thực tại của nhân loại. Bộ cũng cộng tác với Hàn lâm viện Giáo hoàng về Sự sống và Học viện Thần học Gioan Phaolô II về Hôn nhân và Gia đình.

Cùng nhau bước đi để loan báo Tin mừng

Trong cuộc gặp gỡ với các tham dự viên của một hội nghị do Bộ tổ chức vào tháng 02 năm 2023, Đức Giáo hoàng Phanxicô đã nói: “Tôi ước mong tất cả chúng ta đều ấp ủ trong tâm trí mình viễn tượng tuyệt đẹp này về Giáo hội! Một Giáo hội hướng đến sứ vụ, nơi mọi người cùng chung sức và cùng bước đi để loan báo Tin mừng. Một Giáo hội trong đó nhân tố liên kết chúng ta lại với nhau là việc chúng ta đã lãnh nhận Bí tích Rửa tội thành những Kitô hữu, là việc chúng ta thuộc về Đức Giêsu. Một Giáo hội được ghi dấu bởi tình huynh đệ giữa giáo dân và các mục tử, khi tất cả cùng nhau làm việc mỗi ngày trong mọi lãnh vực của đời sống mục vụ, bởi tất cả đều là những người đã được rửa tội.”

Lm. Titô Trần Nguyên Lãm

Chuyển ngữ từ: vaticannews.va