HÔN NHÂN CÔNG GIÁO – MỘT TÌNH YÊU CÓ THIÊN CHÚA ĐỒNG HÀNH

“Sự gì Thiên Chúa đã phối hợp, loài người không được phân ly” (Mt 19,6).

1. Hôn nhân – không chỉ là chuyện của hai người

Trong hành trình làm người, có lẽ một trong những khát vọng sâu xa nhất của con người là được yêu thương và tìm thấy một người có thể cùng mình đi suốt cuộc đời. Người ta kết hôn vì yêu nhau, vì mong muốn xây dựng một mái ấm, chia sẻ niềm vui, nâng đỡ nhau trong khó khăn và cùng nhau đón nhận món quà sự sống. Thế nhưng, kinh nghiệm cuộc sống cũng cho thấy rằng tình yêu, dù khởi đầu bằng những rung động đẹp đẽ, vẫn có thể đối diện với những thử thách mà đôi khi hai người không thể lường trước.

Sau ngày cưới, những lời hứa yêu thương phải được thực hiện giữa những lo toan cơm áo gạo tiền, những khác biệt về tính cách, những bất đồng trong cách nuôi dạy con cái, những áp lực công việc và cả những tổn thương do lời nói hay thái độ của nhau. Có những đôi vợ chồng từng rất yêu nhau, nhưng theo năm tháng lại trở nên xa cách. Họ vẫn sống chung một mái nhà, vẫn cùng chăm sóc con cái, nhưng không còn đủ thời gian để lắng nghe, chia sẻ và hiểu nhau.

Chính trong thực tế ấy, đức tin Công giáo mở ra một cái nhìn đầy hy vọng về hôn nhân. Hôn nhân không chỉ là sự kết hợp giữa hai người có chung tình cảm, nhưng còn là một ơn gọi, một giao ước yêu thương được đặt trong chương trình của Thiên Chúa. Người nam và người nữ không chỉ chọn nhau để cùng xây dựng tương lai, nhưng còn được mời gọi đón nhận Thiên Chúa vào chính hành trình chung ấy.

Sách Sáng Thế kể rằng sau khi tạo dựng con người, Thiên Chúa phán: “Con người ở một mình thì không tốt” (St 2,18). Lời ấy cho thấy con người được dựng nên để sống trong tương quan, biết trao ban và đón nhận tình yêu. Khi người nam nhận ra người nữ là “xương bởi xương tôi, thịt bởi thịt tôi” (St 2,23), đó không chỉ là lời diễn tả niềm vui gặp gỡ, nhưng còn mở ra ý nghĩa của sự hiệp thông sâu xa giữa hai con người.

Giáo lý Hội Thánh Công giáo, số 1601, trình bày hôn nhân như một giao ước thiết lập sự hiệp thông trọn vẹn đời sống giữa người nam và người nữ, hướng đến thiện ích của đôi bạn, việc sinh sản và giáo dục con cái; nơi những người đã lãnh nhận Bí tích Rửa tội, giao ước ấy được Đức Kitô nâng lên hàng bí tích.

Như vậy, hôn nhân Công giáo không chỉ có chiều kích nhân loại, nhưng còn có chiều kích thiêng liêng. Tình yêu của hai người được đón nhận, thánh hóa và nâng đỡ bởi tình yêu của Thiên Chúa. Đây chính là nền tảng để các đôi vợ chồng có thể bước đi trong niềm hy vọng, ngay cả khi tình yêu của họ phải trải qua những giai đoạn khó khăn.

2. Bí tích Hôn phối – Thiên Chúa hiện diện trong lời cam kết yêu thương

Trong ngày cử hành Bí tích Hôn phối, cô dâu và chú rể trao cho nhau lời ưng thuận, cam kết yêu thương và chung thủy suốt đời, trong lúc thuận lợi cũng như lúc gian nan, khi mạnh khỏe cũng như khi đau yếu. Những lời ấy không đơn thuần là lời hứa được nói lên trong một ngày vui. Đó là sự trao hiến chính mình, là quyết định đón nhận người kia với cả con người thực của họ, cùng những ưu điểm, giới hạn và yếu đuối.

Điều làm nên nét đặc biệt của hôn nhân Công giáo là lời cam kết ấy được đặt trước mặt Thiên Chúa và trong sự hiện diện của Hội Thánh. Thiên Chúa không đứng ngoài giao ước của hai người. Người đón nhận sự ưng thuận của họ, thánh hóa mối dây hôn nhân và ban ân sủng để họ có thể sống xứng đáng với ơn gọi đã lãnh nhận. Giáo lý Hội Thánh Công giáo, số 1639–1642, nhấn mạnh rằng giao ước hôn nhân được Thiên Chúa xác nhận, còn Đức Kitô là nguồn mạch ân sủng giúp vợ chồng hoàn thiện tình yêu, củng cố sự hiệp nhất, tha thứ cho nhau và cùng nhau mang lấy những gánh nặng của cuộc sống.

Tuy nhiên, cần hiểu đúng ý nghĩa của việc Thiên Chúa đồng hành. Người không thay thế trách nhiệm của vợ chồng, cũng không làm cho mọi khó khăn tự nhiên biến mất. Ân sủng bí tích không biến hai con người bất toàn thành những người không bao giờ mắc sai lầm. Trái lại, ân sủng giúp họ học cách yêu thương trưởng thành hơn, biết nhận ra những giới hạn của mình và can đảm sửa đổi vì hạnh phúc của người bạn đời.

Nói cách khác, Thiên Chúa không yêu thay người chồng, cũng không yêu thay người vợ. Người ban sức mạnh để người chồng biết yêu vợ bằng một tình yêu chân thành, và giúp người vợ biết yêu chồng bằng một tình yêu quảng đại. Người không sống thay cuộc hôn nhân của họ, nhưng nâng đỡ họ để mỗi ngày biết lựa chọn yêu thương một lần nữa.

Bởi vậy, một đôi vợ chồng Công giáo không chỉ hỏi: “Chúng tôi còn yêu nhau như ngày đầu không?”, mà còn cần tự hỏi: “Chúng tôi có đang để Thiên Chúa hướng dẫn cách mình yêu nhau không?”. Đó là bước chuyển từ tình yêu chỉ dựa trên cảm xúc sang tình yêu được nuôi dưỡng bởi đức tin, lòng trung tín và sự tự hiến.

3. Đức Kitô – mẫu mực của tình yêu vợ chồng

Thánh Phaolô viết: “Người làm chồng hãy yêu thương vợ, như chính Đức Kitô yêu thương Hội Thánh và hiến mình vì Hội Thánh” (Ep 5,25). Đây là một trong những nền tảng quan trọng nhất để hiểu tình yêu trong hôn nhân Công giáo.

Đức Kitô yêu Hội Thánh không phải vì Hội Thánh luôn hoàn hảo, nhưng Người yêu, chăm sóc và hiến mình để Hội Thánh được sống. Tình yêu ấy không tìm cách thống trị, không đặt lợi ích cá nhân lên trên người mình yêu, nhưng sẵn sàng trao ban chính mình. Khi lấy Đức Kitô làm mẫu mực, vợ chồng được mời gọi vượt qua lối yêu thương mang tính sở hữu để bước vào tình yêu của sự hiến trao.

Điều đó không có nghĩa chỉ người chồng mới phải hy sinh hay người vợ phải âm thầm chịu đựng. Ngay trước đoạn nói về bổn phận vợ chồng, thánh Phaolô đã mời gọi các tín hữu “hãy tùng phục nhau trong sự kính sợ Đức Kitô” (Ep 5,21). Vì thế, tình yêu Kitô giáo phải được xây dựng trên phẩm giá bình đẳng, sự tôn trọng và trách nhiệm hỗ tương. Không ai được lấy quyền bính, vai trò hay lời Kinh Thánh để biện minh cho việc áp đặt, xúc phạm hoặc bạo hành người bạn đời.

Trong đời sống thường ngày, yêu như Đức Kitô có thể bắt đầu từ những việc rất nhỏ: người chồng biết lắng nghe vợ sau một ngày làm việc vất vả; người vợ biết trân trọng những cố gắng âm thầm của chồng; cả hai biết chia sẻ trách nhiệm chăm sóc con cái và công việc gia đình; khi bất đồng, họ chọn đối thoại thay vì xúc phạm, tìm cách giải quyết vấn đề thay vì cố chứng minh mình luôn đúng.

Đôi khi, một lời xin lỗi chân thành có giá trị hơn nhiều lời giải thích. Một lần kiên nhẫn lắng nghe có thể hàn gắn khoảng cách mà những lời trách móc chỉ làm sâu thêm. Và một hành động phục vụ âm thầm có thể diễn tả tình yêu rõ ràng hơn những lời hứa lớn lao.

Trong Tông huấn Amoris Laetitia (Niềm vui của Tình yêu), Đức Giáo hoàng Phanxicô trình bày tình yêu vợ chồng như một tình yêu được ân sủng bí tích thánh hóa, làm phong phú và soi sáng; tình yêu ấy kết hợp tình bạn, sự gần gũi, niềm vui và tinh thần hy sinh, đồng thời lớn lên qua một tiến trình trưởng thành từng ngày.

Tình yêu vợ chồng vì thế không đòi hỏi hai người phải trở nên hoàn hảo ngay lập tức. Điều quan trọng là họ cùng hướng về Đức Kitô, để Người dạy họ yêu nhau ngày càng tốt hơn.

4. Thiên Chúa đồng hành trong những ngày bình thường và cả những lúc giông bão

Khi nói đến sự hiện diện của Thiên Chúa trong hôn nhân, chúng ta thường nghĩ đến những biến cố lớn: ngày cưới, ngày con chào đời, một lần vượt qua bệnh tật hay một giai đoạn khó khăn. Nhưng trên thực tế, Thiên Chúa cũng hiện diện trong những điều rất bình thường của đời sống gia đình.

Người hiện diện khi hai vợ chồng cùng ngồi bên mâm cơm, khi họ dành thời gian hỏi thăm nhau, khi người này âm thầm làm một việc nhỏ để người kia bớt vất vả. Người hiện diện khi cha mẹ kiên nhẫn giáo dục con cái, khi vợ chồng cùng cầu nguyện cho một quyết định quan trọng, và khi họ biết dừng lại để xin lỗi nhau sau một cuộc tranh luận.

Tin Mừng Gioan kể lại phép lạ tại tiệc cưới Cana (Ga 2,1–11). Khi tiệc cưới thiếu rượu, Đức Maria nhận ra khó khăn của gia chủ và nói với Đức Giêsu: “Họ hết rượu rồi” (Ga 2,3). Đức Giêsu đã can thiệp, biến nước thành rượu và giúp niềm vui của tiệc cưới được tiếp tục.

Phép lạ Cana không phải là lời hứa rằng mọi gia đình có đức tin sẽ không bao giờ gặp khủng hoảng. Nhưng biến cố ấy gợi lên một xác tín quan trọng: khi gia đình gặp khó khăn, họ có thể đem khó khăn ấy đến với Chúa. Điều tưởng như đã cạn kiệt vẫn có thể được đổi mới khi con người biết mở lòng đón nhận sự trợ giúp của Người.

Trong hôn nhân, có những lúc “rượu yêu thương” dường như đã vơi cạn. Đó có thể là khi vợ chồng không còn tìm được tiếng nói chung, khi kinh tế gia đình sa sút, khi con cái gặp khó khăn, hoặc khi một người cảm thấy cô đơn ngay bên cạnh người bạn đời của mình. Những lúc ấy, cầu nguyện không phải là cách trốn tránh thực tế, nhưng là thái độ đặt thực tế ấy trước mặt Thiên Chúa, xin Người ban ánh sáng để hiểu nhau, sức mạnh để thay đổi và sự khôn ngoan để tìm ra hướng giải quyết.

Đồng thời, cầu nguyện cần đi đôi với hành động. Một đôi vợ chồng không thể chỉ xin Chúa ban bình an mà không chịu đối thoại; không thể xin Chúa chữa lành tình yêu mà vẫn cố chấp giữ những tổn thương; cũng không thể xin Chúa chúc lành cho gia đình mà bỏ mặc trách nhiệm của mình. Ân sủng Thiên Chúa mời gọi và nâng đỡ sự cộng tác tự do của con người.

Đối với những gia đình đang đối diện với khủng hoảng nghiêm trọng, việc tìm đến linh mục, người đồng hành mục vụ, chuyên viên tham vấn hôn nhân hoặc những người có chuyên môn thích hợp có thể là một bước đi cần thiết. Nếu có bạo lực hoặc nguy cơ mất an toàn, việc bảo vệ người bị tổn thương và tìm kiếm sự trợ giúp kịp thời là điều cần thiết; tha thứ không có nghĩa là phải tiếp tục chịu đựng bạo lực.

Thiên Chúa đồng hành không có nghĩa là Người cất đi mọi thập giá, nhưng là Người ban ơn để vợ chồng không phải đối diện với thập giá trong tuyệt vọng và cô độc.

5. Tình yêu có Thiên Chúa đồng hành là tình yêu biết tha thứ và bắt đầu lại

Không có cuộc hôn nhân nào mà hai người luôn hiểu nhau hoàn toàn. Mỗi người bước vào đời sống chung với một quá khứ riêng, một cách suy nghĩ riêng, những thói quen và những giới hạn riêng. Vì thế, khác biệt và va chạm là điều khó tránh khỏi. Vấn đề không phải là làm sao để không bao giờ xảy ra bất đồng, nhưng là học cách đối diện với bất đồng bằng tình yêu và trách nhiệm.

Thánh Phaolô mô tả tình yêu bằng những lời rất gần gũi: “Đức mến thì nhẫn nhục, hiền hậu, không ghen tương, không vênh vang, không tự đắc” (1 Cr 13,4). Đó không phải là một lý tưởng xa vời, nhưng là lời mời gọi cụ thể dành cho mỗi gia đình. Nhẫn nhục là biết cho người kia thời gian để trưởng thành. Hiền hậu là chọn lời nói giúp chữa lành thay vì làm tổn thương. Không tự đắc là biết rằng mình cũng có thể sai và cần được sửa đổi.

Tha thứ trong hôn nhân không có nghĩa là coi những tổn thương như chưa từng xảy ra. Tha thứ là từ chối để lỗi lầm trở thành bản án cuối cùng dành cho người kia. Khi có thể, vợ chồng cần thành thật nhìn nhận lỗi lầm, xin lỗi, sửa chữa những thiệt hại đã gây ra và từng bước xây dựng lại lòng tin. Có những tổn thương cần thời gian dài mới có thể chữa lành, và có những trường hợp cần sự đồng hành chuyên môn. Tình yêu chân thật không thúc ép người bị tổn thương phải hồi phục ngay lập tức, nhưng kiên nhẫn đi cùng họ trên hành trình chữa lành.

Đức Kitô là nguồn mạch của lòng thương xót. Khi chiêm ngắm tình yêu của Người trên thập giá, các đôi vợ chồng nhận ra rằng yêu thương không chỉ là đón nhận điều tốt đẹp nơi nhau, nhưng còn là học cách đối diện với sự bất toàn của nhau bằng lòng kiên nhẫn, sự thật và tinh thần trách nhiệm.

Tuy nhiên, cần phân biệt tha thứ với việc dung túng cho điều sai trái. Tình yêu Kitô giáo không loại trừ sự thật và công lý. Trong những hoàn cảnh có phản bội, lạm dụng hoặc bạo lực, việc hòa giải cần gắn liền với sự hoán cải thực sự, trách nhiệm và những điều kiện bảo đảm an toàn. Không thể nhân danh sự bền vững của hôn nhân để phủ nhận phẩm giá và sự an toàn của một người.

Một gia đình trưởng thành trong đức tin không phải là gia đình không có nước mắt, nhưng là gia đình biết tìm kiếm sự trợ giúp của Thiên Chúa và Hội Thánh, biết nhận trách nhiệm, biết sửa đổi và không ngừng tìm kiếm con đường dẫn đến sự thật, công bằng và bình an.

6. Gia đình – nơi tình yêu Thiên Chúa trở nên hữu hình

Tình yêu có Thiên Chúa đồng hành không chỉ hướng đến hạnh phúc riêng của vợ chồng, nhưng còn mở ra với con cái, với những người thân và với cộng đồng. Gia đình Công giáo được mời gọi trở thành một Hội Thánh tại gia, nơi đức tin được nuôi dưỡng, Tin Mừng được thực hành và tình yêu của Thiên Chúa được thể hiện qua đời sống thường ngày.

Điều này trước hết diễn ra trong việc giáo dục con cái. Cha mẹ không chỉ trao cho con kiến thức, điều kiện vật chất hay những cơ hội thành công, nhưng còn có trách nhiệm giúp con lớn lên trong sự thật, lòng nhân ái, tinh thần trách nhiệm và đức tin. Trẻ em thường học cách yêu thương không chỉ qua những gì cha mẹ nói, mà còn qua cách cha mẹ đối xử với nhau.

Khi con cái chứng kiến cha mẹ biết tôn trọng nhau, biết xin lỗi và tha thứ, biết cùng nhau cầu nguyện và phục vụ người khác, chúng được học những bài học sống động về tình yêu. Ngược lại, nếu đức tin chỉ được thể hiện bằng những lời dạy bảo mà thiếu gương sáng, lời nói sẽ khó chạm đến tâm hồn các em.

Vì thế, việc xây dựng một gia đình Công giáo không chỉ là đưa con đến nhà thờ hay dạy con đọc kinh, nhưng còn là tạo nên một môi trường trong đó mỗi thành viên được yêu thương, được lắng nghe và được hướng dẫn sống có trách nhiệm. Một lời cầu nguyện chung trước bữa ăn, một giờ kinh gia đình, một lần cùng nhau thăm người đau yếu hay giúp đỡ người nghèo đều có thể trở thành những cách đơn sơ để đức tin đi vào cuộc sống.

Đồng thời, gia đình Công giáo cũng được mời gọi trở thành dấu chỉ hy vọng cho xã hội. Trong một thế giới dễ đề cao thành công cá nhân, hưởng thụ và những mối quan hệ chóng qua, một đôi vợ chồng biết chung thủy, hy sinh, tôn trọng phẩm giá của nhau và cùng nhau chăm sóc con cái đang làm chứng rằng tình yêu bền vững vẫn có thể tồn tại. Họ không làm chứng bằng cách tuyên bố mình hoàn hảo, nhưng bằng cách cho thấy ân sủng Thiên Chúa có thể nâng đỡ những con người bình thường sống một tình yêu trung thành.

7. Kết luận: Cùng nhau bước đi trong tình yêu và ân sủng

Hôn nhân Công giáo là một hành trình dài, trong đó hai con người được mời gọi cùng nhau lớn lên trong tình yêu và sự thánh thiện. Hành trình ấy có niềm vui, có những thành công, nhưng cũng có những lúc mệt mỏi, bất đồng và nước mắt. Không ai có thể bảo đảm rằng cuộc sống chung sẽ luôn dễ dàng. Nhưng đức tin giúp các đôi vợ chồng xác tín rằng họ không đơn độc: Đức Kitô đã ban ân sủng của Bí tích Hôn phối để nâng đỡ họ trong ơn gọi yêu thương và tự hiến.

Thiên Chúa đồng hành với vợ chồng không chỉ trong ngày họ trao nhẫn cưới, nhưng trong từng ngày họ lựa chọn sống trung thành; không chỉ khi gia đình bình an, nhưng cả khi họ phải đối diện với những thử thách; không chỉ khi lời cầu nguyện được đáp lại như mong đợi, nhưng cả khi họ phải kiên nhẫn tìm kiếm ánh sáng giữa những điều chưa hiểu được.

Vì thế, mỗi đôi vợ chồng Công giáo cần không ngừng trở về với nguồn mạch tình yêu là Đức Kitô, nuôi dưỡng đời sống cầu nguyện, tham dự các bí tích, học cách đối thoại, thực hành sự tha thứ và tìm kiếm sự trợ giúp khi cần thiết. Họ được mời gọi nhớ lại lời cam kết ngày cưới, không phải để tự gây áp lực cho mình, nhưng để một lần nữa nhận ra vẻ đẹp và trách nhiệm của ơn gọi mà Thiên Chúa đã trao ban.

Sau cùng, điều làm nên vẻ đẹp của hôn nhân Công giáo không phải là một cuộc sống không có thử thách, nhưng là một tình yêu biết mở lòng cho Thiên Chúa hướng dẫn, biết đứng dậy sau những lần vấp ngã và biết tiếp tục trao ban chính mình cho người bạn đời.

Hôn nhân Công giáo là một tình yêu có Thiên Chúa đồng hành, bởi tình yêu ấy không chỉ bắt đầu bằng lời hứa của hai người, nhưng còn được nâng đỡ bởi ân sủng của Đấng đã kết hợp họ. Khi vợ chồng biết cùng nhau bước đi trong đức tin, tình yêu của họ có thể trở thành một dấu chỉ sống động của tình yêu Thiên Chúa giữa lòng thế giới: một tình yêu trung thành, biết tha thứ, tôn trọng phẩm giá của nhau và luôn mở ra với niềm hy vọng.

________________________

Tài liệu tham khảo

1. Kinh Thánh: St 2,18–24; Ga 2,1–11; Mt 19,3–6; Ep 5,21–33; 1 Cr 13,4–7.
2. Sách Giáo lý Hội Thánh Công giáo: các số 1601–1605 về hôn nhân trong chương trình Thiên Chúa; 1638–1642 về những hiệu quả và ân sủng của Bí tích Hôn phối; 1643–1654 về những thiện ích và đòi hỏi của tình yêu vợ chồng, cũng như gia đình trong chương trình Thiên Chúa.
3. Công đồng Vaticanô II, Hiến chế mục vụ Gaudium et Spes (Vui mừng và Hy vọng), số 47–52, về phẩm giá hôn nhân và gia đình.
4. Đức Giáo hoàng Phanxicô, Tông huấn hậu Thượng Hội đồng Amoris Laetitia (Niềm vui của Tình yêu), đặc biệt chương IV về tình yêu trong hôn nhân và chương VI về những viễn tượng mục vụ cho gia đình.

Tác giả: Linh mục Từ Tâm

Ban truyền thông Giáo phận Thanh Hoá