Đồng hành và nâng đỡ các gia đình trong những khó khăn của cuộc sống - Bài chia sẻ của Đức Hồng y Pablo Virgilio Siongco David

 

ĐỒNG HÀNH VÀ NÂNG ĐỠ CÁC GIA ĐÌNH TRONG NHỮNG KHÓ KHĂN CỦA CUỘC SỐNG - BÀI CHIA SẺ CỦA ĐỨC HỒNG Y PABLO VIRGILIO SIONGCO DAVID

WHĐ (14/10/2026) - Trong bài tham luận ngày 12/10/2026, Đức Hồng y Pablo Virgilio David, Giám mục Kalookan, Philippines, cho rằng việc đồng hành với các gia đình gặp khó khăn đòi hỏi Giáo hội phải lắng nghe, thấu hiểu và hiện diện, thay vì vội vàng phán xét. Theo ngài, các gia đình dễ bị tổn thương không chỉ cần lời khuyên mục vụ mà còn cần một cộng đoàn nâng đỡ họ.
Từ kinh nghiệm mục vụ tại những khu dân cư nghèo ở Manila, Đức Hồng y Pablo David kể về một linh mục từng khó chịu khi thấy trẻ em lang thang ngoài đường đến tận đêm khuya. Nhưng khi đến thăm các gia đình, vị linh mục mới hiểu rằng nhiều cha mẹ phải làm việc suốt ngày để kiếm sống, đến mức không còn đủ thời gian chăm sóc con cái. Một hoàn cảnh thoạt nhìn có vẻ thiếu trách nhiệm có thể mang một diện mạo hoàn toàn khác khi chúng ta bước vào ngôi nhà và lắng nghe câu chuyện của họ.

Đức Hồng y cũng chia sẻ kinh nghiệm đồng hành với những gia đình mất người thân vì bạo lực, những góa phụ, trẻ mồ côi và người cao tuổi phải gánh vác những trách nhiệm vượt quá sức mình. Những câu chuyện ấy nhắc chúng ta rằng sự mong manh của các gia đình không chỉ đến từ những lựa chọn cá nhân, mà còn từ nghèo đói, bất công, bạo lực và những điều kiện sống bấp bênh. Vì thế, đồng hành mục vụ không thể chỉ dừng lại ở những lời khuyên hay những nhận định từ bên ngoài. Đức Hồng y đề nghị một thái độ rất cụ thể: “Lắng nghe. Đối thoại. Hiện diện.”

Bởi một gia đình đang gặp khó khăn không chỉ cần được hướng dẫn, mà còn cần một cộng đoàn sẵn sàng chia sẻ những gánh nặng họ không còn đủ sức mang lấy một mình.

Sau đây là toàn văn bản dịch Việt ngữ bài chia sẻ "Đồng hành và nâng đỡ các gia đình trong những khó khăn của cuộc sống " của Đức Hồng y Pablo David trong cuộc gặp gỡ “Mười năm sau Amoris laetitia” diễn ra tại Vatican từ ngày 07-14/10/2026.

-----------------------------

ĐỒNG HÀNH VÀ NÂNG ĐỠ CÁC GIA ĐÌNH TRONG NHỮNG KHÓ KHĂN CỦA CUỘC SỐNG

Đồng hành với các gia đình trong những hoàn cảnh phức tạp

Thứ Hai, ngày 12 tháng 10 năm 2026

Trong Giáo hội địa phương của chúng tôi tại Giáo phận Kalookan, chúng tôi đã học được rằng một gia đình thoạt nhìn có vẻ thiếu trách nhiệm hoặc có những bất ổn có thể trông rất khác khi chúng tôi bước vào mái nhà ấy và lắng nghe câu chuyện của họ.

Một linh mục phụ trách điểm truyền giáo của chúng tôi từng nhận thấy có những đứa trẻ ở ngoài đường suốt ngày, có khi đến tận mười một giờ đêm. Phản ứng đầu tiên của ngài là bực bội. Cha mẹ chúng đâu? Sao họ thậm chí không gọi con về nhà ăn cơm?

Nhưng khi dần tìm hiểu các gia đình này, ngài bắt đầu hiểu. Một người cha lái xe, làm việc từ sáng đến tối vì số tiền kiếm được mỗi ngày chỉ vừa đủ sống cho ngày hôm ấy. Nếu ông không chạy xe, gia đình sẽ không có gì ăn. Sự mệt mỏi, chán nản và đôi khi cả tình trạng nghiện ngập cũng xuất hiện trong hoàn cảnh ấy.

Vị linh mục nhận ra rằng, trước khi phán xét các bậc cha mẹ, ngài cần phải hiểu những gánh nặng mà họ đang mang. Điều đó đã trở thành một bài học mục vụ quan trọng đối với chúng tôi.

Giáo phận chúng tôi bao gồm ba thành phố đông dân thuộc vùng đô thị Manila. Nhiều gia đình nghèo là những di dân từ các tỉnh đến. Cha mẹ đi làm từ sớm. Con cái được gửi cho ông bà hoặc anh chị lớn chăm sóc. Nhà cửa có thể chỉ cách nhau vài gang tấc, nhưng hàng xóm vẫn có thể xa lạ với nhau. Nghèo đói khiến con người bị cô lập ngay cả khi họ buộc phải sống sát bên nhau.

Rồi chiến dịch bạo lực chống ma túy bất hợp pháp ập đến.

Nhiều vụ giết người xảy ra ngay trong những khu phố nghèo nhất của giáo phận chúng tôi. Chúng tôi đã đồng hành với những gia đình đột ngột mất đi người cha, người con trai, người chồng và người anh em. Chúng tôi gặp những góa phụ, trẻ mồ côi và những ông bà bất ngờ phải một lần nữa đảm nhận vai trò cha mẹ. Một số gia đình thậm chí còn sợ khóc thương người thân công khai, bởi chỉ riêng việc có liên hệ với một người bị nghi sử dụng ma túy cũng có thể khiến họ bị nghi ngờ.

Tôi nhớ một gia đình có hoàn cảnh dễ bị xếp ngay vào loại “bất thường”. Cha mẹ đã ly thân. Người cha chăm sóc bốn người con, đứa lớn nhất mười hai tuổi, đứa nhỏ nhất ba tuổi. Rồi ông bị giết. Bỗng chốc, những người thân còn lại phải đảm nhận trách nhiệm chăm sóc những đứa trẻ.

Chúng ta nên xếp một gia đình như thế vào loại nào?

Chúng tôi bắt đầu nhận ra rằng sự mong manh của nhiều gia đình không chỉ bắt nguồn từ những lựa chọn cá nhân. Đời sống gia đình còn có thể bị tổn thương bởi nghèo đói, di cư, bạo lực, nghiện ngập, cảnh tù đày, bất công và công việc bấp bênh. Những thực tế này có thể hạn chế rất nhiều tự do của con người và cả khả năng tiến gần đến lý tưởng Kitô giáo về đời sống gia đình.

Đó là lý do Tông huấn Amoris laetitia có ý nghĩa rất quan trọng đối với chúng tôi. Tông huấn không yêu cầu chúng tôi từ bỏ lý tưởng. Tông huấn mời gọi chúng tôi đồng hành với những con người cụ thể trong khoảng cách thường đầy đau đớn giữa lý tưởng và hoàn cảnh thực tế của họ. Tông huấn đã cho chúng tôi một ngôn ngữ để diễn tả điều chúng tôi vốn đã học được trong thực tế: phân định những hoàn cảnh cụ thể thay vì bắt đầu bằng việc phân loại, đồng hành với sự trưởng thành từng bước; và tin tưởng rằng ân sủng có thể đã hoạt động ngay trong những cuộc đời và tương quan mang dấu ấn của sự yếu đuối và bất toàn.

Trong những năm diễn ra cuộc chiến chống ma túy, phản ứng đầu tiên của chúng tôi thực sự không phải là một chương trình.

Đó là sự hiện diện.

Các nhà truyền giáo của chúng tôi đến thăm những gia đình đang đau buồn. Họ lắng nghe mà không phán xét. Họ cầu nguyện cùng các gia đình. Họ giúp các gia đình xác tín rằng họ không bị lãng quên.

Rồi một điều tốt đẹp bắt đầu xảy ra. Một góa phụ gặp một góa phụ khác. Những bậc cha mẹ đã chôn cất con mình gặp những bậc cha mẹ khác thấu hiểu nỗi đau của họ. Đau khổ được chia sẻ tạo nên những tương quan. Những tương quan tạo nên sự nâng đỡ lẫn nhau. Và sự nâng đỡ lẫn nhau dần trở thành cộng đoàn.

Kinh nghiệm ấy góp phần định hình các điểm truyền giáo của chúng tôi. Đây là những cộng đoàn Giáo hội nhỏ mà chúng tôi thiết lập ở những khu dân cư mà cơ cấu giáo xứ thông thường hầu như khó vươn tới được. Các linh mục, tu sĩ và nhà truyền giáo giáo dân bắt đầu bằng việc đi khắp các nẻo đường và lắng nghe. Cuối cùng, chính những người nghèo - các góa phụ, những người trẻ, người đang phục hồi sau nghiện và những gia đình bình thường trở thành những người đảm nhận trách nhiệm mục vụ và đồng hành với người khác.

Khi bắt đầu thiết lập các Điểm Truyền giáo trong những cộng đồng nghèo ở đô thị, tôi đưa ra cho các nhà truyền giáo một chỉ dẫn đơn giản: Hãy lắng nghe. Hãy đối thoại. Hãy hiện diện.

Trước khi tổ chức các chương trình, họ đi qua những con hẻm. Họ đến thăm các gia đình. Họ tìm hiểu tên của từng người và lắng nghe câu chuyện của họ. Sự hiện diện đã trở thành điểm khởi đầu của sứ mạng.

Chúng tôi khám phá rằng nhiều người Công giáo nghèo không thực sự cảm thấy mình thuộc về Giáo hội. Trong nhà, họ có thể có tượng Chúa Hài Đồng, ảnh Đức Mẹ hoặc một tràng hạt Mân Côi. Họ nhận mình là người Công giáo. Nhưng một số người nghĩ rằng giáo xứ là nơi dành cho những người giàu có, ăn mặc đẹp, có học thức hoặc địa vị xã hội. Họ ở gần Giáo hội về mặt thể lý, nhưng về mặt thiêng liêng và xã hội, họ lại xa cách.

Vì thế, thay vì hỏi: “Tại sao họ không đến với Giáo hội?”, chúng tôi bắt đầu hỏi: “Liệu Giáo hội có đến với họ không?”

Câu hỏi ấy đã thay đổi chúng tôi.

Ngày nay, tôi có thể nói rằng chính các điểm truyền giáo đã thay đổi giáo phận chúng tôi nhiều hơn là giáo phận đã thay đổi các điểm truyền giáo. Các cộng đoàn ấy dạy chúng tôi lắng nghe trước khi nói và nhận ra Đức Kitô đã hiện diện giữa những người nghèo. Các cộng đoàn ấy dạy chúng tôi rằng loan báo Tin mừng không đơn thuần là mang Thiên Chúa đến cho con người, như thể Người vắng mặt trong đời họ. Nhiều khi, chúng tôi khám phá rằng Thiên Chúa đã đến đó trước chúng tôi.

Và có lẽ đây là một trong những điều quan trọng nhất chúng tôi học được về việc đồng hành với các gia đình trong những hoàn cảnh phức tạp:

Một gia đình yếu đuối cần nhiều hơn những lời khuyên mục vụ. Họ cần một cộng đoàn có thể giúp đỡ gánh vác những gì họ không còn có thể một mình gánh vác.

Vì thế, đối với chúng tôi, một câu hỏi quan trọng là: Các gia đình có đang nhận ra rằng họ không còn phải một mình đối diện với những khó khăn của cuộc sống không? Những người cô đơn có tìm được người đồng hành không? Những người sợ hãi có tìm được sự can đảm vì có một cộng đoàn sát cánh bên họ không?

Như vậy, đồng hành không chỉ là điều một linh mục hay người làm mục vụ thực hiện cho một gia đình. Đó là những gì cộng đoàn Kitô hữu dần học để trở thành khi ở bên gia đình ấy.

Có lẽ Thánh Gia trong Tin mừng Mátthêu giúp chúng ta hiểu điều này. Bạo lực chính trị buộc thánh Giuse phải đưa Hài Nhi và mẹ Người trốn sang Ai Cập (Mt 2,13–15). Gia đình các ngài được bảo toàn qua cuộc di cư; những gia đình khác không may mắn như thế. Binh lính của Hêrôđê sát hại các trẻ em tại Bêlem, và Mátthêu nghe thấy tiếng bà Rakhen khóc thương các con mình, “vì chúng không còn nữa” (Mt 2,16–18). Vì thế, Tin mừng về gia đình không phải là một lý tưởng trừu tượng đứng ngoài sự mong manh của con người. Đó là Đấng Emmanuel - Thiên Chúa ở cùng chúng ta - bước vào chính sự mong manh ấy.

Và một điều còn đẹp hơn xảy ra. Những người đã được đồng hành bắt đầu đồng hành với người khác. Các góa phụ đồng hành với các góa phụ. Những người đang phục hồi sau nghiện nâng đỡ những người khác cũng đang phục hồi. Những gia đình từng được giúp đỡ bắt đầu giúp đỡ người khác. Những người từng nghĩ mình không thuộc về cộng đoàn khám phá ra những ân ban để đảm nhận trách nhiệm lãnh đạo và phục vụ.

Họ không còn chỉ là những người được chăm sóc mục vụ. Họ trở thành những chủ thể của sứ mạng.

Có lẽ đây là một cách hiểu lời mời gọi của Amoris laetitia: không chỉ hỏi các gia đình gần với lý tưởng đến đâu, mà còn hỏi Giáo hội sẵn lòng đến gần các gia đình đến mức nào giữa những khó khăn thực tế của họ.

Giáo hội không thể lúc nào cũng chờ con người đến với mình.

Đôi khi, Giáo hội phải đến nơi con người sống, nơi họ vật lộn, nơi họ đau buồn, nơi họ hy vọng - và khám phá rằng Đức Kitô đã ở đó, đang chờ đợi chúng ta.
 

Tác giả: Đức Hồng y Pablo Virgilio Siongco David (amorislaetitia.va)

Nguồn: Hoidonggiammucvietnam