DIỄN TIẾN LỊCH SỬ VÀ ĐỊNH HƯỚNG HUẤN QUYỀN CỦA KINH MÂN CÔI

Trong toàn bộ gia sản tu đức của Kitô giáo Tây phương, Kinh Mân Côi giữ một vị thế đặc biệt khi vừa là một hình thức đạo đức bình dân có sức sống lan tỏa sâu rộng, vừa là một đối tượng được Huấn quyền định hình, chuẩn nhận và thanh luyện thần học qua nhiều thế kỷ. Dưới nhãn quan của Thánh Mẫu học hàn lâm, Kinh Mân Côi không thể bị giản lược vào sự lặp lại cơ học của những chuỗi hạt, hay bị xem như một trào lưu sùng kính thứ yếu. Ngược lại, đây là một tiến trình tiếp biến tu đức tiệm tiến: khởi đi từ những thích ứng phụng vụ đan tu thời Trung Cổ, trải qua các cuộc cải cách chiêm niệm của các dòng tu khổ chế, được định chế hóa trong bối cảnh Hậu Trento, và cuối cùng đạt tới sự chín muồi về mặt Kitô học và Giáo hội học trong các văn kiện Giáo hoàng cận đại và đương đại. Bài khảo luận này phân tích mạch vận động lịch sử ấy trong sự đối chiếu mang tính phê phán với các văn kiện nền tảng của Huấn quyền Hội Thánh.

I. Khởi nguồn Đan tu: Thánh Vịnh Đức Mẹ và Cấu trúc Cầu nguyện Lặp đi lặp lại

Cội rễ lịch sử của Kinh Mân Côi gắn liền mật thiết với đời sống phụng vụ và đan tu thời kỳ Trung Cổ. Trong các cộng đoàn đan tu Tây phương, việc cử hành Giờ Kinh Phụng Vụ đòi hỏi các tu sĩ phải đọc trọn vẹn 150 thánh vịnh theo chu kỳ tuần vụ. Đối với tầng lớp trợ sĩ (fratres conversi) và đại đa số giáo dân thời bấy giờ những người không biết chữ và không thể tiếp cận bản văn Kinh Thánh bằng tiếng Latinh việc tham gia vào nhịp cầu nguyện này là một rào cản bất khả kháng. Nhằm giải quyết nhu cầu hiệp thông phụng vụ, một sự chuyển dịch mang tính cơ cấu đã diễn ra: việc đọc 150 kinh Lạy Cha (Pater Noster) được chấp thuận như giải pháp đại diện, phân chia thành các chuỗi năm mươi để tương ứng với các phần của sách Thánh Vịnh. Các chuỗi hạt hoặc dây thắt nút, kế thừa từ truyền thống các Giáo phụ sa mạc, được sử dụng nhằm mục đích thực hành: giải phóng tâm trí khỏi sự tính toán cơ học để duy trì nhịp thở cầu nguyện liên lỉ, từ đó hình thành nên các phường thợ chế tác chuỗi hạt (paternosterers) rất thịnh hành tại các đô thị châu Âu thời Trung Cổ.

Bước sang thế kỷ XII, cùng với sự bùng nổ của lòng tôn sùng Đức Maria chịu ảnh hưởng sâu sắc từ trường phái thần học dòng Xitô mà tiêu biểu là Thánh Bênađô thành Clairvaux, lời chào của Thiên thần Gabrien (Lc 1, 28) kết hợp với lời chúc tụng của bà Êlisabét (Lc 1, 42) bắt đầu thay thế kinh Lạy Cha trong cấu trúc 150 lời nguyện. Thực hành này được định danh là "Thánh Vịnh Đức Mẹ" (Psalterium Beatae Mariae Virginis). Về phương diện văn bản học, lời kinh Kính Mừng thời kỳ này chỉ dừng lại ở hai câu trích từ Tin Mừng Luca; vế sau của lời kinh mang tính khẩn cầu ("Thánh Maria Đức Mẹ Chúa Trời, cầu cho chúng con...") chỉ dần dần xuất hiện và được chuẩn hóa đầy đủ trong Sách Nguyện Rôma vào thế kỷ XVI. Mặc dù vậy, Thánh Vịnh Đức Mẹ ở giai đoạn sơ khởi này vẫn mang nặng tính chất khẩu nguyện (oratio vocalis), tiềm ẩn nguy cơ rơi vào sự lặp lại công thức đơn điệu nếu thiếu vắng một đối tượng chiêm niệm mang chiều kích thần học cứu độ.

II. Khắc phục sự Cơ học: Sáng kiến Clausulae của Dòng Cartuxô và Cuộc Cải tổ Đa Minh

Sự chuyển hóa mang tính bước ngoặt từ một chuỗi lời kinh lặp lại thuần túy sang một phương pháp chiêm niệm Kitô học là thành quả trực tiếp của phong trào Canh tân Nội tâm (Devotio Moderna) vào đầu thế kỷ XV, gắn liền với các đan sĩ Dòng Cartuxô tại Đan viện Thánh Alban ở Trier. Đối diện với tình trạng chia trí khi đọc liên tục 150 kinh Kính Mừng, đan sĩ Dominic xứ Phổ (Dominicus Prutenus, 1384–1460), dưới sự đồng hành của tu viện trưởng Adolf von Essen, đã đưa ra một sáng kiến tu đức có tính bản lề: đính kèm vào sau danh thánh Giêsu một mệnh đề phụ suy niệm (clausula) tóm lược một biến cố trong lịch sử cứu độ.

Hệ thống của Dominic xứ Phổ gồm 50 mệnh đề phụ bao quát toàn bộ cuộc đời của Đấng Cứu Thế, chẳng hạn như câu kinh được đọc: "Kính mừng Maria... và Giêsu, Đấng đã chịu phép rửa tại sông Giođan do tay Gioan, gồm phúc lạ". Sáng kiến này đã biến lời chào kính Đức Mẹ thành một chiếc khung âm nhạc hay một giai điệu nền, mà trên đó tâm trí tín hữu được neo giữ trực tiếp vào các mầu nhiệm của Chúa Kitô. Lời kinh Kính Mừng từ đây không còn là cứu cánh tự thân, mà trở thành phương tiện tâm lý - tu đức dẫn đưa linh hồn vào trạng thái chiêm niệm.

Nửa sau thế kỷ XV, Chân phước Alan de Rupe (Alain de la Roche, k. 1428–1475), một học giả Dòng Thuyết Giáo (Đa Minh), đã tiếp nhận trực giác chiêm niệm của Dòng Cartuxô và tiến hành một cuộc thể chế hóa sâu rộng. Về mặt sử học phê bình, các nghiên cứu hiện đại đã chỉ ra rằng truyền thuyết cho rằng Thánh Đa Minh (1170–1221) đích thân nhận chuỗi Mân Côi từ Đức Mẹ xuất phát từ các thị kiến thần bí và lòng nhiệt thành giảng thuyết của chính Alan de Rupe hơn là từ các sử liệu nguyên thủy của Dòng Đa Minh thế kỷ XIII. Tuy nhiên, công lao lịch sử của Alan de Rupe là không thể phủ nhận: ông đã chuẩn hóa cấu trúc 150 kinh thành 15 chục hạt, mỗi chục được dẫn xuất bởi một kinh Lạy Cha và gắn liền với việc suy niệm cuộc đời Chúa Kitô, phân biệt rõ ràng giữa các mầu nhiệm Nhập Thể, Thương Khó và Phục Sinh.

Hơn thế nữa, Alan de Rupe và người đồng môn Jacob Sprenger đã thiết lập các Huynh đoàn Mân Côi (Confraternitates Rosarii) tại Douai (1470) và Cologne (1475). Các Huynh đoàn này đã cộng đồng hóa việc cầu nguyện, kết hợp giữa tu đức cá nhân và trách nhiệm hiệp thông Giáo hội, đồng thời sử dụng công nghệ in ấn vừa mới ra đời để phổ biến các sách suy niệm Mân Côi bằng tiếng bản xứ cho giáo dân. Nhờ sự bảo trợ này, Kinh Mân Côi chính thức trở thành phong trào tu đức có tổ chức quy mô lớn bậc nhất của thế giới Công giáo tiền Cải cách.

III. Bảng Đối chiếu Diễn tiến Lịch sử và Định chế Huấn quyền

Để có cái nhìn hệ thống về sự tương tác giữa các giai đoạn lịch sử và phản ứng định hình của Huấn quyền Giáo hội, tiến trình phát triển của Kinh Mân Côi có thể được tổng hợp qua các mốc bản lề sau:

IV. Định chế Hậu Trento và Sự Phụng vụ hóa: Từ Piô V đến Biến cố Lepanto

Sau Công đồng Trento (1545–1563), Giáo hội Công giáo đứng trước đòi hỏi cấp bách phải củng cố sự hiệp nhất tín lý và chuẩn hóa các nghi thức phụng vụ trước làn sóng Cải cách Thệ Phản. Đức Giáo hoàng Piô V (1566–1572), một tu sĩ Dòng Thuyết Giáo, đã đóng vai trò lịch sử trong việc đưa Kinh Mân Côi vào cơ cấu pháp điển chính thức của Tòa Thánh.

Bằng việc ban hành Tông hiến Consueverunt Romani Pontifices vào ngày 17 tháng 9 năm 1569, Đức Piô V đã chính thức phê chuẩn hình thức thống nhất của Kinh Mân Côi cho toàn thể Giáo hội hoàn vũ, dựa trên nền tảng phương pháp truyền thống của Dòng Đa Minh. Điểm cốt lõi trong giáo huấn của Tông hiến này là sự xác lập nguyên lý song trùng: Kinh Mân Côi đòi hỏi sự hòa quyện bất khả phân ly giữa lời đọc môi miệng (oratio vocalis) và tâm nguyện chiêm niệm (oratio mentalis). Văn kiện xác định rằng chuỗi hạt không phải là sự tích lũy công đức máy móc, mà là phương tiện dẫn đưa tâm hồn tín hữu hòa nhập vào các biến cố cứu chuộc thông qua cấu trúc 15 mầu nhiệm.

Chỉ hai năm sau đó, vị thế của Kinh Mân Côi tiếp tục có bước chuyển biến sâu sắc nhờ biến cố Hải chiến Lepanto ngày 7 tháng 10 năm 1571. Trước hiểm họa bành trướng của Đế chế Ottoman đe dọa sự tồn vong của Kitô giáo Tây phương, Đức Piô V đã kêu gọi toàn thể thế giới Công giáo, đặc biệt là các Huynh đoàn Mân Côi, gia tăng cầu nguyện khẩn thiết. Khi Liên minh Thánh giành được thắng lợi quyết định dù bị áp đảo về quân số, vị Giáo hoàng dòng Đa Minh đã trực tiếp quy công trạng cho sự can thiệp mẫu tử của Đức Trinh Nữ Maria.

Ngài thiết lập ngày 7 tháng 10 làm ngày lễ thường niên tôn kính "Đức Mẹ Chiến Thắng", sự kiện mà sau đó Đức Grêgôriô XIII đã chính thức đổi tên thành lễ "Đức Mẹ Mân Côi". Bước đi này của Huấn quyền mang ý nghĩa thần học sâu sắc: Kinh Mân Côi đã chính thức bước từ không gian đạo đức bình dân cá nhân và huynh đoàn vào cơ cấu Phụng vụ chính thức của Giáo hội Rôma, trở thành biểu tượng của niềm cậy trông và lời khẩn cầu mang tính Giáo hội trước những thăng trầm của lịch sử nhân loại.

V. Đối thoại với Thời đại Hiện đại: Huấn quyền Xã hội và Tu đức của Đức Lêô XIII

Bước sang thế kỷ XIX, trước làn sóng tục hóa mạnh mẽ, sự suy giảm thực hành tôn giáo và những biến động dữ dội của thời kỳ Cách mạng Công nghiệp, Huấn quyền một lần nữa tìm thấy nơi Kinh Mân Côi một phương thế mục vụ chiến lược. Đức Giáo hoàng Lêô XIII (1878–1903) đã dành tới 12 thông điệp và tông thư chuyên luận về Kinh Mân Côi, thiết lập một khối lượng giáo huấn chưa từng có tiền lệ và định hình ngài như một "Giáo hoàng của Kinh Mân Côi" trong lịch sử.

Không dừng lại ở việc khuyến dụ đạo đức thuần túy, Đức Lêô XIII đã phát triển một nền thần học tu đức gắn kết chặt chẽ với những vấn đề xã hội đương thời. Trong thông điệp Laetitiae Sanctae (1893), ngài nhận diện ba căn bệnh cốt lõi đang tàn phá nền tảng trật tự nhân văn và đạo đức của xã hội hiện đại: thói chán ghét đời sống lao động khiêm tốn, sự sợ hãi và cự tuyệt đau khổ, cùng sự lãng quên hoàn toàn về đời sống mai hậu.

Để chữa lành những căn bệnh ấy, Đức Lêô XIII đã trình bày hệ thống các mầu nhiệm Mân Côi như một liệu pháp tinh thần:

• Việc chiêm ngắm các Mầu nhiệm Mùa Vui tại mái nhà Nadarét nâng cao giá trị của đời sống lao động giản dị, tái lập phẩm giá của sự cần lao trong bổn phận thường nhật.
• Việc đi vào các Mầu nhiệm Mùa Thương mang lại ý nghĩa cứu độ cho những đau khổ không thể tránh khỏi của kiếp nhân sinh, biến sự cam chịu cay đắng thành sự thông hiệp với hy tế Thập giá vì tình yêu.
• Cuối cùng, các Mầu nhiệm Mùa Mừng khơi dậy niềm hy vọng cánh chung, tái định hướng cái nhìn của con người hiện đại vượt lên trên những bám víu trần thế để hướng về quê trời đích thực.

Thông qua việc chính thức dành trọn vẹn tháng Mười hằng năm cho việc sùng kính Kinh Mân Côi trên toàn Giáo hội hoàn vũ, Đức Lêô XIII đã nâng tầm lời kinh này thành một phương tiện sư phạm đức tin cho gia đình Kitô giáo, kiến tạo một rào giậu bảo vệ các giá trị Tin Mừng trước chủ nghĩa duy vật vô thần.

VI. Cuộc Canh tân Công đồng: Tái định vị Thần học trong Lumen Gentium

Sự bùng nổ của Phong trào Phụng vụ trong thế kỷ XX đã đặt ra một thách đố thần học nền tảng đối với Thánh Mẫu học: việc tôn kính Đức Maria và các thực hành đạo đức bình dân liệu có nguy cơ làm lu mờ tính trung tâm của Đức Kitô và làm lu mờ Phụng vụ thánh vốn là "nguồn mạch và đỉnh cao" của đời sống Hội Thánh? Công đồng Vaticanô II đã giải quyết rốt ráo vấn đề này bằng một quyết định có tính bước ngoặt lịch sử: từ chối soạn thảo một văn kiện độc lập về Đức Maria, và quyết định tích hợp toàn bộ giáo huấn Thánh Mẫu vào Chương VIII của Hiến chế Tín lý về Giáo hội Lumen Gentium, mang tựa đề: "Đức Trinh Nữ Maria Mẹ Thiên Chúa trong Mầu Nhiệm Chúa Kitô và Hội Thánh".

Việc lồng ghép này đã tái định vị nền tảng thần học của mọi lòng sùng kính Thánh Mẫu, bao gồm Kinh Mân Côi. Theo giáo huấn của Công đồng tại số 66, Đức Maria được tôn vinh với một phẩm vị vượt trên mọi thụ tạo, nhưng địa vị ấy hoàn toàn là hoa trái của ân sủng và phát xuất từ việc Mẹ được liên kết mật thiết với mầu nhiệm Con Mẹ. Huấn quyền xác lập ranh giới giáo lý tuyệt đối giữa sự thờ phượng (Latria) chỉ dành riêng cho Thiên Chúa Ba Ngôi, và lòng biệt kính (Hyperdulia) dành riêng cho Đức Mẹ. Lòng biệt kính này không bao giờ được phép cạnh tranh hay phân ly khỏi vai trò trung gian duy nhất của Đức Giêsu Kitô, mà trái lại, phải minh chứng cho sức mạnh tuyệt đối của vai trò trung gian ấy.

Tiếp đó, tại số 67 của Lumen Gentium, Công đồng xác quyết tính hợp pháp và khuyến khích các thực hành đạo đức kính Đức Mẹ đã được Huấn quyền khuyên ban qua dòng lịch sử, trong đó Kinh Mân Côi giữ một vị trí ngầm định nhưng ưu việt. Tuy nhiên, Công đồng đặt ra các tiêu chuẩn nghiêm ngặt để thanh luyện những biểu hiện tôn sùng này:

• Mọi hành vi tôn kính phải mang đặc tính quy Kitô rõ rệt, bảo đảm rằng khi Mẹ được tôn vinh thì chính Chúa Con phải được nhận biết, yêu mến và vâng phục.
• Các việc sùng kính phải bắt rễ sâu xa từ Lời Chúa và truyền thống Giáo phụ, tuyệt đối tránh xa những biểu hiện cảm tính nông cạn hoặc sự cả tin mù quáng vào các mạc khải tư.
• Việc đạo đức phải hòa hợp hữu cơ với Phụng vụ thánh, phản ánh nhịp sống của năm phụng vụ thay vì biến thành một hệ thống song hành tách biệt.
• Cuối cùng, Huấn quyền cảnh báo các nhà thần học và các tín hữu phải cẩn trọng trong ngôn từ và hành vi, tránh mọi hình thức cường điệu sai lệch có thể tạo cớ gây vấp phạm hoặc hiểu lầm cho các anh em Kitô hữu ly khai trong tiến trình đại kết.

VII. Đỉnh cao Thần học Đương đại: Marialis Cultus và Rosarium Virginis Mariae

Giai đoạn hậu Công đồng chứng kiến một sự ngộ nhận nhất thời khi một số xu hướng thần học cực đoan tìm cách gạt bỏ các thực hành đạo đức bình dân nhân danh việc canh tân phụng vụ. Để tái thiết lập sự cân bằng thần học đích thực, hai triều đại Giáo hoàng Phaolô VI và Gioan Phaolô II đã ban hành hai văn kiện mang tính kinh điển, đánh dấu đỉnh cao phát triển của Huấn quyền về Kinh Mân Côi.

1.   Thánh Phaolô VI: Tông huấn Marialis Cultus (1974)

Trong Tông huấn Marialis Cultus, Đức Phaolô VI đã dành một phần quan trọng (từ số 42 đến số 55) để tái thẩm định Kinh Mân Côi dưới ánh sáng của công cuộc cải cách phụng vụ. Trích dẫn lại định nghĩa thời danh của Đức Piô XII, Đức Phaolô VI khẳng định Kinh Mân Côi là "bản tóm lược toàn bộ Tin Mừng" (Evangelii compendium). Ngài nhấn mạnh rằng lời kinh này không chỉ đơn thuần là kinh nguyện gửi tới Mẹ Maria, mà bản chất sâu xa của nó là một "lời kinh Phúc Âm", với trọng tâm hoàn toàn quy hướng về Đức Kitô và mầu nhiệm Nhập Thể cứu độ.

Đặc biệt, tại số 47 của Tông huấn, Đức Phaolô VI đưa ra một tuyên bố mang tính định chuẩn cho toàn bộ nền linh đạo Mân Côi:

"Không có việc chiêm niệm, Kinh Mân Côi là một cái xác không hồn, và việc đọc kinh này có nguy cơ trở thành sự lặp lại máy móc những công thức...".

Ngài lập luận rằng bản chất tự nhiên của Kinh Mân Côi đòi hỏi một nhịp điệu đọc khoan thai, thanh thản, tạo điều kiện cho người cầu nguyện suy niệm các mầu nhiệm đời sống Chúa qua đôi mắt và trái tim của người Mẹ từng gần gũi Người nhất. Tại số 48, ngài làm rõ tương quan giữa Kinh Mân Côi và Phụng vụ: hai thực tại này không được phép đối chọi nhau, nhưng cũng không thể bị đồng hóa. Kinh Mân Côi kín múc nguồn cảm hứng từ Kinh Thánh và Phụng vụ, đóng vai trò như một trường chuẩn bị tâm hồn để tín hữu tham dự cách ý thức và sống động hơn vào các mầu nhiệm được cử hành trên bàn thờ.

2.   Thánh Gioan Phaolô II: Tông thư Rosarium Virginis Mariae (2002)

Nếu Đức Phaolô VI đặt nền móng phương pháp luận, thì Thánh Gioan Phaolô II đã hoàn thiện công trình này về mặt cấu trúc và thần học chiêm niệm qua Tông thư Rosarium Virginis Mariae, mở ra "Năm Kinh Mân Côi" nhân kỷ niệm 120 năm thông điệp đầu tiên của Đức Lêô XIII.

Sự đóng góp lịch sử nổi bật nhất của Tông thư là việc đưa thêm Năm Mầu Nhiệm Sự Sáng (Mysteria Lucis) vào cấu trúc 150 kinh truyền thống. Nhìn từ góc độ lịch sử và thần học, cấu trúc 15 mầu nhiệm từ thời Piô V để lại một khoảng trống lớn: chuyển thẳng từ thời thơ ấu của Chúa Giêsu (Năm Sự Vui) sang cuộc khổ nạn (Năm Sự Thương), bỏ qua toàn bộ sứ vụ công khai của Đấng Cứu Thế. Bằng việc bổ sung các mầu nhiệm Phép Rửa tại sông Giođan, Tiệc cưới Cana, Lời rao giảng Nước Trời, Biến hình trên núi Thabor và việc Thiết lập Bí tích Thánh Thể, Đức Gioan Phaolô II đã khôi phục tính toàn vẹn của danh xưng "bản tóm lược Tin Mừng" cho Kinh Mân Côi.

Vượt lên trên việc bổ sung cấu trúc, ngài đã phác thảo một nền thần học chiêm niệm Kitô học thâm sâu: Kinh Mân Côi chính là sự "chiêm ngắm dung nhan Đức Kitô cùng với Mẹ Maria" (contemplari Christi faciem cum Maria). Ngài diễn giải sự lặp lại của kinh Kính Mừng như nhịp đập của tình yêu, biến chuỗi hạt thành một tiến trình tâm linh đồng hình đồng dạng với Đức Kitô thông qua một hành trình năm bước:

• Tín hữu cùng Mẹ Maria ghi nhớ Đức Kitô bằng cách đi vào ký ức sống động của Mẹ nơi lưu giữ các biến cố cứu độ;
• Tín hữu ngồi vào trường học của Mẹ Maria để học biết Đức Kitô từ Đấng đã cưu mang và dưỡng dục Người;
• Nhờ sự chuyển cầu mẫu tử của Mẹ, người cầu nguyện được biến đổi để trở nên đồng hình đồng dạng với Chúa Con;
• Trong sự hiệp thông của Thân Thể Mầu Nhiệm, tín hữu cùng Mẹ dâng lời khẩn nguyện lên trước tòa Thiên Chúa;
• Và cuối cùng, việc suy niệm sâu xa các mầu nhiệm thúc bách người môn đệ bước ra thế giới để loan báo Tin Mừng Cứu Độ cùng với sự đồng hành của Mẹ.

VIII. Tổng luận: Kinh Mân Côi như Nhịp thở Chiêm niệm của Hội Thánh

Nhìn lại lịch sử gần một thiên niên kỷ, Kinh Mân Côi hiển hiện như một chứng từ sống động cho khả năng hội nhập và tự thanh luyện của linh đạo Công giáo. Từ một giải pháp thay thế thánh vịnh của giới bình dân ít học trong các đan viện thời Trung Cổ, lời kinh này đã liên tục được gạn đục khơi trong qua sự cộng tác giữa các dòng tu và thẩm quyền Huấn quyền. Việc đối chiếu lịch sử với các văn kiện từ Consueverunt Romani Pontifices, qua các Thông điệp của Đức Lêô XIII, Chương VIII của Lumen Gentium, cho tới Marialis Cultus và Rosarium Virginis Mariae, chứng minh một quỹ đạo thần học nhất quán: Huấn quyền luôn kiên trì bảo vệ Kinh Mân Côi khỏi nguy cơ thoái hóa thành ma thuật hình thức hay tâm lý ủy mị, đồng thời không ngừng quy chiếu lời kinh về nguồn mạch duy nhất là Đức Kitô và Tin Mừng cứu độ.

Trong bối cảnh đương đại ngập tràn những biến động và sự phân tán của thời đại số, Kinh Mân Côi không hề đánh mất tính thời sự mà trái lại, càng thể hiện rõ giá trị như một phương pháp sư phạm tâm linh độc đáo. Lời kinh dung chứa một sự cân bằng hiếm có: thể xác được định vị qua sự vận động của những ngón tay trên tràng hạt, đôi môi lặp lại những lời ca vịnh của Kinh Thánh, trong khi tâm trí và trái tim được đắm chìm vào đại dương mầu nhiệm cứu độ. Như giáo huấn của các vị Giáo hoàng đã khẳng định, bước vào Kinh Mân Côi là bước vào chính "trường học của Mẹ Maria", để cùng với Mẹ, người tín hữu học cách lắng nghe Lời, suy đi nghĩ lại trong lòng, và chiêm ngưỡng dung nhan rạng ngời của Đức Kitô—Đấng là Alpha và Omega của toàn bộ lịch sử nhân loại.

Linh mục Từ Tâm

Ban truyền thông giáo phận Thanh Hoá