THÁCH ĐỐ: KẾT NỐI TRÍ TUỆ NHÂN TẠO VỚI CHIỀU KÍCH THIÊNG LIÊNG
WHĐ (17/7/2026) - Bài viết gợi mở một góc nhìn đáng suy ngẫm về mối tương quan giữa trí tuệ nhân tạo và đời sống đức tin. Từ những phân tích của mình, Tiến sĩ Ed Tse mời gọi hãy nhận diện những thách đố đạo đức và thiêng liêng của kỷ nguyên AI, đồng thời khẳng định vai trò nền tảng của đức tin trong việc định hướng con người giữa thế giới công nghệ đang đổi thay.
Trí tuệ nhân tạo (AI) đã trở nên phổ biến trong đời sống xã hội đến mức chỉ trong năm vừa qua, Tạp chí Time đã chọn những công nghệ mô phỏng trí thông minh của con người này là “Nhân vật của năm 2025”.
Các hãng truyền thông, những người có sức ảnh hưởng, giới chuyên gia và nhiều tiếng nói khác trong xã hội đã đưa ra những dự báo về năm 2026. Có lẽ một trong những dự báo “chắc chắn nhất” là AI sẽ hiện diện ngày càng sâu rộng trong mọi lĩnh vực của nền văn minh nhân loại.
Trong khi nhiều người mới bắt đầu suy nghĩ về ý nghĩa của việc sống và thích nghi trong một thế giới được vận hành bởi các mô hình ngôn ngữ lớn (Large Language Models - LLM) tạo sinh cùng các mạng học sâu khác, thì Tiến sĩ Edward Tse đã làm việc trong lĩnh vực này và suy tư về những vấn đề đạo đức của AI từ năm 2005.
Năm đó, người tín hữu Công giáo này, tốt nghiệp thạc sĩ và tiến sĩ ngành Khoa học máy tính tại Đại học Calgary, đã công bố một đoạn video giới thiệu công trình nghiên cứu của mình về việc ứng dụng AI, đặc biệt là các hệ thống nhận dạng giọng nói và cử chỉ trên các màn hình tương tác dạng mặt bàn cỡ lớn. Theo ông, đoạn video này đã nhanh chóng được lan truyền rộng rãi (viral) trên YouTube.
Trải nghiệm đó đã giúp ông Tse nhìn công nghệ này dưới một góc nhìn mới. Ông không chỉ chú ý đến những tiềm năng to lớn của AI, nhưng bắt đầu suy nghĩ về sức mạnh của nó trong việc thu hút sự chú ý của con người và định hình cách các câu chuyện được hình thành cũng như lan truyền.
Tiến sĩ Tse chia sẻ: “Theo thời gian, góc nhìn ấy đã giúp tôi nhận ra rằng AI có mối liên hệ mật thiết với quyền lực”. Hiện nay, ông là người điều hành AI Parenting, một tổ chức giáo dục hỗ trợ các bậc cha mẹ trang bị cho con cái những kỹ năng sống để thành công trong một thế giới chịu tác động mạnh mẽ của AI. “Tôi nhận ra rằng các công ty công nghệ đang tìm mọi cách để thu hút sự chú ý của người dùng. Điều họ quan tâm là thời lượng người ta dành để theo dõi nội dung, đến từng phần nghìn giây, và từ đó hiểu được người dùng đang quan tâm đến điều gì”.
Ông Tse nhắc lại một nhận xét của Jack Dorsey, nhà đồng sáng lập Twitter, rằng hầu như ai cũng ngoái nhìn khi bắt gặp một vụ tai nạn giao thông trên đường.
“Ông ấy nói rằng con người thường nhìn vào những vụ tai nạn xe hơi, nhưng theo tôi, vấn đề còn rộng hơn thế,” ông Tse nhận định. “Điều gì thực sự thu hút sự chú ý của con người? Đó là tội lỗi. Các thuật toán AI không làm điều này vì bản thân chúng là điều xấu, chúng chỉ đang tìm cách tối ưu hóa thời lượng người dùng theo dõi nội dung. Chúng không có khả năng phân định điều gì là tốt hay điều gì là xấu cho con người.
Tôi xem đây đơn thuần là sự tiếp nối tự nhiên của những gì chúng ta vốn vẫn làm và cũng là điều những người trong ngành công nghệ đã và đang bàn tới. Chỉ có điều họ không dùng những từ như ‘tội lỗi’ hay các thuật ngữ tôn giáo. Theo tôi, nếu chỉ dừng lại ở nhận định rằng con người bị thu hút bởi những vụ tai nạn xe hơi thì vẫn chưa chạm tới căn nguyên của vấn đề”.
Việc bảo vệ sức khỏe tâm thần của người dùng - đặc biệt là trẻ em - cũng như khuyến khích họ thường xuyên rời khỏi màn hình để có đủ thời gian sống ngoài môi trường kỹ thuật số, đơn giản không phải là mục tiêu kinh doanh của các công ty phát triển các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) hoặc các nền tảng mạng xã hội.
“Điều họ hướng tới là thu hút ngày càng nhiều sự chú ý hơn,” ông Tse nói. “Nếu việc thu hút sự chú ý ấy đồng nghĩa với việc khiến người dùng tiếp xúc nhiều hơn với tội lỗi, họ vẫn sẽ tiếp tục làm như vậy”. Ông cũng lưu ý rằng kể từ năm 2010 - thời điểm điện thoại thông minh gần như trở thành một phần không thể tách rời của đời sống con người - tỷ lệ tự tử, nhập viện vì tự gây thương tích và các giai đoạn trầm cảm nặng ở các bé gái đã gia tăng mạnh mẽ.
Khi được hỏi mong muốn điều gì trong một Thông điệp về AI do Đức Giáo hoàng Lêô XIV ban hành, ông Tse bày tỏ hy vọng rằng “sẽ có sự nhấn mạnh nhiều hơn đến việc đào luyện trẻ em, để các em hiểu rằng có một mối liên hệ rất chặt chẽ giữa trí tuệ nhân tạo và chiều kích thiêng liêng”.
Tiến sĩ Tse nhấn mạnh rằng mỗi khi lướt internet, điều chúng ta trao cho các công ty công nghệ không chỉ là những dữ liệu cá nhân.
“Chúng ta không cần phải bấm nút ‘thích’ hay để lại bình luận nữa,” ông Tse nói. “Công nghệ ngày nay có thể đo lường với độ chính xác rất cao điều gì thu hút bạn, điều gì khiến ánh mắt bạn dừng lại thêm chỉ vài phần nghìn giây. Hãy hiểu rằng chúng ta đang trao cho họ một phiên bản kỹ thuật số phản ánh chính tâm hồn mình.”
Theo ông Tse, việc biến các chatbot thành những ngẫu tượng là một nguy cơ nghiêm trọng. Thực tế cho thấy có nhiều người đã tìm đến các nền tảng này để tìm kiếm sự đồng hành, tư vấn hay sự xác nhận cho bản thân. Điều đáng lo ngại là các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) vốn có khuynh hướng cung cấp cho người dùng những điều họ muốn thấy hơn là những điều họ thực sự cần thấy.
Bên cạnh đó, AI ngày càng trở nên tinh vi đến mức việc phân biệt đâu là nội dung thật và đâu là nội dung do AI tạo ra đã trở nên vô cùng khó khăn. Theo ông Tse, trong bối cảnh ấy, chỉ riêng kỹ năng tư duy phản biện sẽ không đủ để giúp con người bước vào kỷ nguyên mới, còn được gọi là cuộc Cách mạng Công nghiệp lần thứ tư.
“Điều quan trọng nhất đối với thế hệ trẻ sẽ là đức tin,” ông Tse khẳng định. “Các em cần biết mình tin vào điều gì, đâu là điều các em xác tín sẽ không bao giờ thay đổi, bất kể các em đọc những bài đăng nào, xem những đoạn video nào hay tiếp xúc với bất cứ nội dung nào trên mạng”.
Tác giả: Tiến sĩ Ed Tse - catholicregister.org (08/01/2026)
--------------------------------
Về tác giả:
Tiến sĩ Edward Tse, người sáng lập và CEO của Gao Feng Advisory Company, là một tín hữu Công giáo và là chuyên gia chiến lược hàng đầu với hơn 20 năm kinh nghiệm tư vấn tại châu Á cho các tập đoàn như BCG và Booz & Company. Ông cũng là tác giả của các tác phẩm kinh tế nổi tiếng như The China Strategy và China's Disruptors.
Nguồn: hdgmvietnam.com
.jpg)
