THẦY STÊPHANÔ NGUYỄN KHẮC DƯƠNG

Một Đời Trao Ban Tri Thức, Nhân Đức và Lối Sống

“Lạy Chúa, đường nẻo Ngài, xin dạy cho con biết; lối đi của Ngài, xin chỉ bảo con.” (Tv 25,4)

Ngày 28 tháng 9 năm 2026, Thầy Stêphanô Nguyễn Khắc Dương đã khép lại hành trình 101 năm nơi trần thế. Một thế kỷ đã đi qua, với biết bao biến động của thời cuộc, bao đổi thay của xã hội, của đất nước và Giáo hội. Trong dòng chảy của lịch sử ấy, cuộc đời của Thầy để lại nơi những người từng biết đến một hình ảnh đáng trân trọng: một con người dành trọn tâm huyết cho tri thức, nhân đức và một lối sống nhất quán với những giá trị mình theo đuổi.

Sự ra đi của một con người sau một hành trình dài như thế thường khiến chúng ta dừng lại. Không chỉ để tiếc thương một người đã khuất, nhưng còn để nhìn lại chính mình và tự hỏi: Một đời người, sau cùng, điều gì còn ở lại?

Con người có thể sở hữu nhiều thứ: kiến thức, tài năng, danh tiếng, địa vị, của cải hay những thành quả mà mình đã đạt được. Nhưng khi bước qua ngưỡng cửa cuối cùng của cuộc đời, tất cả những điều ấy đều được đặt lại phía sau.

Điều còn lại là tình yêu đã trao, những con người đã được nâng đỡ, những tâm hồn đã được khai mở, những điều tốt đẹp đã được gieo vào cuộc đời và một chứng từ sống động mà người ấy để lại cho những người đi sau.

Nhìn lại cuộc đời Thầy Stêphanô, có thể quy tụ nơi ba chiều kích nổi bật: Tri thức – Nhân đức – Lối sống. Ba điều ấy không tách rời nhau, nhưng bổ túc cho nhau để làm nên vẻ đẹp của một con người.

Tri thức - Một hành trình đi tìm chân lý

Thầy Stêphanô là một con người của tri thức. Nhưng tri thức đích thực không chỉ nằm ở những điều con người biết, những trang sách đã đọc hay những điều có thể diễn đạt bằng ngôn ngữ. Tri thức trước hết là một hành trình đi tìm sự thật. Như trong Tin Mừng thánh Gioan nói: “Anh em sẽ biết sự thật, và sự thật sẽ giải phóng anh em.” (Ga 8,32).

Đối với người Kitô hữu, hành trình tìm kiếm sự thật cuối cùng không dừng lại ở một ý tưởng hay một hệ thống tư tưởng. Sự thật ấy có một khuôn mặt, một con người: Đức Giêsu Kitô. Chính Người đã nói: “Chính Thầy là con đường, là sự thật và là sự sống.” (Ga 14,6).

Vì thế, một đời sống trí thức chân chính không phải là hành trình để con người trở nên lớn lao hơn người khác, nhưng là hành trình giúp con người nhận ra sự thật, nhận ra giới hạn của mình và biết mở lòng trước mầu nhiệm lớn lao của Thiên Chúa.

Càng học hỏi, con người càng nhận ra còn biết bao điều mình chưa biết. Càng đi sâu vào sự thật, con người càng hiểu rằng tri thức của mình chỉ là một phần rất nhỏ trước sự phong phú vô tận của thực tại. Có lẽ đó cũng là lý do tại sao tri thức đích thực luôn có khả năng đưa con người đến với sự khiêm nhường.

Một người thầy không chỉ trao cho học trò những điều mình biết. Người thầy còn giúp người khác biết đặt câu hỏi, biết tìm kiếm, biết phân định và biết yêu mến sự thật.

Bởi thế, điều quý giá nhất mà một bậc thầy có thể để lại không chỉ là những kiến thức đã truyền đạt, nhưng là niềm thao thức tìm kiếm chân lý nơi những người đến sau.

Nhân đức - Khi tri thức trở thành sự khôn ngoan

Nhưng tri thức tự nó chưa đủ để làm nên một con người cao quý. Con người có thể biết rất nhiều mà vẫn chưa biết cách sống. Có thể nói những điều rất hay mà chưa chắc đã sống được những điều mình nói. Có thể có một trí tuệ sắc bén nhưng lại thiếu lòng nhân ái. Thánh Phaolô đã để lại một lời cảnh tỉnh rất đáng suy nghĩ: “Tri thức sinh tự phụ, còn tình yêu xây dựng.” (1 Cr 8,1).

Tri thức không được thanh luyện bởi tình yêu có thể trở thành nguyên nhân của sự kiêu ngạo. Nhưng tri thức được đặt trong tình yêu sẽ trở thành nguồn sức mạnh để phục vụ. Đó là lúc tri thức trở thành khôn ngoan.

Khôn ngoan không chỉ là biết nhiều, nhưng là biết điều gì đáng sống. Không chỉ là hiểu biết về cuộc đời, nhưng còn là biết sống thế nào cho phải đạo, biết tôn trọng người khác, biết lắng nghe, biết khiêm nhường và biết đặt những gì mình có vào ích lợi chung.

Vì thế, khi tưởng niệm một người thầy, điều chúng ta trân trọng không chỉ là những gì người ấy đã biết, mà còn là con người mà người ấy đã trở thành. Do đó, một nhân cách ngay thẳng là một bài học. Một thái độ khiêm nhường là một bài học. Một sự tử tế trong cách đối xử với người khác là một bài học.Và một đời sống trung thành với những giá trị mình tin tưởng cũng là một bài học.

Những bài học ấy không nhất thiết được viết thành sách. Nhiều khi chúng được truyền đi bằng chính cách một con người hiện diện giữa cuộc đời. Và có những bài học không lời lại có sức ở lại lâu hơn bất cứ bài giảng nào.

Lối sống – Bài học được viết bằng cả cuộc đời

Nếu tri thức là những gì con người tìm kiếm và nhân đức là những gì con người vun đắp, thì lối sống chính là nơi tất cả những điều ấy được thể hiện. Một con người có thể nói rất nhiều về sự thật, nhưng chính cách sống mới cho thấy người ấy có thực sự yêu mến sự thật hay không.

Có thể nói về khiêm nhường, nhưng chính cách ứng xử với người khác mới cho thấy sự khiêm nhường ấy có thật hay không. Có thể nói về đức tin, nhưng chính đời sống mới trở thành chứng từ cho niềm tin ấy. Thánh Gioan Tẩy Giả đã nói một câu rất đẹp: “Người phải nổi bật lên, còn tôi phải lu mờ đi.” (Ga 3,30). Đó là vẻ đẹp của một đời sống không quy hướng về mình.

Con người càng trưởng thành càng không cần phải tìm cách làm cho mình nổi bật. Điều quan trọng hơn là những gì mình có thể trao ban cho người khác.

Một người thầy thực sự không sống để người khác mãi mãi nhớ đến mình, nhưng để những người được mình hướng dẫn có thể tiếp tục bước đi, tiếp tục tìm kiếm sự thật và tiếp tục trao lại những điều tốt đẹp cho thế hệ kế tiếp.

Bởi vậy, có những con người khi còn sống không nhất thiết phải ồn ào, nhưng khi họ ra đi, người ta mới nhận ra khoảng trống họ để lại. Không phải vì họ đã sở hữu quá nhiều, nhưng vì họ đã trao ban quá nhiều.

Một thế kỷ – Một hành trình trao ban

Thầy Stêphanô Nguyễn Khắc Dương sinh ngày 24 tháng 9 năm 1925 và trở về với Chúa ngày 28 tháng 9 năm 2026.

Một trăm lẻ một năm là một chặng đường rất dài. Nhưng trước mầu nhiệm thời gian, cuối cùng một thế kỷ cũng chỉ là một khoảng rất nhỏ. Như Thánh vịnh diễn tả thân phận con người: “Tính tuổi thọ, trong ngoài bảy chục, mạnh giỏi chăng, là được tám mươi” (Tv 90, 10)

Đứng trước một cuộc đời 101 năm, chúng ta càng cảm nhận rõ hơn rằng điều quan trọng không phải chỉ là sống được bao nhiêu năm, mà là đã sống những năm tháng ấy như thế nào. Một đời người có giá trị không phải vì người ấy đã sở hữu bao nhiêu, nhưng vì đã trao ban bao nhiêu. Không phải vì đã được bao nhiêu người biết đến, nhưng vì đã làm cho bao nhiêu người trở nên tốt đẹp hơn. Không phải vì đã để lại cho đời bao nhiêu tài sản, nhưng vì đã để lại trong lòng người khác bao nhiêu điều tốt lành.

Đó là lý do tại sao một người có thể ra đi mà cuộc đời vẫn tiếp tục hiện diện. Hiện diện trong ký ức. Hiện diện trong những điều người ấy đã dạy. Hiện diện trong những nhân cách đã được hình thành. Hiện diện trong những giá trị đã được trao truyền.

Và nhất là hiện diện trong những hạt giống tốt đẹp đang tiếp tục được gieo xuống nơi những thế hệ mai sau.

Hạt giống được gieo vào lòng người

Đức Giêsu nói: “Nếu hạt lúa gieo vào lòng đất mà không chết đi, thì nó vẫn trơ trọi một mình; còn nếu chết đi, nó mới sinh được nhiều hạt khác.” (Ga 12,24).

Cuộc đời của một người thầy cũng giống như một hạt giống. Hạt giống không giữ lại chính mình. Nó chấp nhận được gieo xuống, âm thầm biến đổi và rồi sinh hoa trái nơi một đời sống khác.

Có những hạt giống được gieo bằng một trang sách, bằng một lời chỉ dẫn, hay gieo qua một cuộc gặp gỡ, và có những hạt giống được gieo bằng chính một đời sống.

Những gì Thầy Stêphanô đã trao ban có thể không phải lúc nào cũng được nhìn thấy ngay. Nhưng điều đó không có nghĩa là chúng mất đi. Một lời nói chân thành có thể ở lại nhiều năm. Một bài học có thể theo một người suốt cuộc đời. Một nhân cách có thể trở thành khuôn mẫu cho người khác. Một đời sống trung thành có thể trở thành lời chứng âm thầm cho cả một thế hệ.

Đó chính là ý nghĩa đẹp nhất của sự trao ban: người cho đi có thể không còn hiện diện, nhưng điều tốt đẹp họ trao ban vẫn tiếp tục sống.

Trước mầu nhiệm vĩnh cửu

Giờ đây, Thầy Stêphanô đã hoàn tất hành trình trần thế. Người thầy từng miệt mài tìm kiếm tri thức nay đứng trước chính Đấng là nguồn mạch của mọi chân lý. Trước Thiên Chúa, mọi hiểu biết của con người đều trở nên nhỏ bé. Như Thánh Phaolô viết: “Hiện nay tôi biết chỉ có ngần có hạn, nhưng sau này tôi sẽ được biết hết, như Thiên Chúa biết tôi.” (1 Cr 13,12).

Đó là điểm cuối cùng của mọi hành trình tìm kiếm: từ những chân lý còn giới hạn của con người đến Chân Lý viên mãn là chính Thiên Chúa. Và khi ấy, điều còn lại không phải là những gì chúng ta đã tích lũy, nhưng đó là tình yêu. “Đức tin, đức cậy, đức mến, cả ba đều tồn tại, nhưng cao trọng hơn cả là đức mến.” (1 Cr 13,13).

Có lẽ đây cũng là lúc chúng ta hiểu sâu hơn về giá trị của một đời người. Một đời sống có giá trị không được đo bằng những gì con người sở hữu, nhưng bằng những gì họ trao ban. Không được đo bằng những gì họ giữ lại cho mình, nhưng bằng những gì họ để lại cho người khác. Không được đo bằng việc họ đã đứng ở đâu, nhưng bằng việc sự hiện diện của họ đã làm cho cuộc đời của những người chung quanh trở nên tốt đẹp hơn thế nào.

Nếu đó là thước đo, thì sự ra đi của Thầy Stêphanô không phải là dấu chấm hết của một cuộc đời, nhưng là thời điểm để những giá trị Thầy đã gieo tiếp tục được trổ sinh hoa trái.

Chúng ta tạ ơn Chúa về một cuộc đời đã được ban tặng cho tri thức, cho con người và cho những giá trị tốt đẹp. Chúng ta tri ân Thầy vì những gì Thầy đã trao ban. Và chúng ta cũng xin Chúa giúp mỗi người chúng ta biết tiếp nối những hạt giống tốt lành ấy: yêu mến sự thật, quý trọng tri thức, sống nhân hậu, khiêm nhường trong hiểu biết và quảng đại dùng những gì mình có để phục vụ tha nhân. Bởi rồi một ngày kia, mỗi người chúng ta cũng sẽ phải bước qua cánh cửa cuối cùng.

Khi ấy, có lẽ câu hỏi quan trọng nhất không phải là: Tôi đã có bao nhiêu? Nhưng là: Tôi đã trao ban được gì? Tôi đã làm cho ai tốt đẹp hơn? Và tôi đã để lại điều gì cho cuộc đời này?

Xin cho cuộc đời Thầy Stêphanô Nguyễn Khắc Dương trở thành một lời nhắc nhở âm thầm nhưng đẹp đẽ cho tất cả chúng ta: hãy sống sao để khi ra đi, những gì tốt đẹp chúng ta đã gieo vẫn còn tiếp tục trổ sinh nơi người khác. Và trong niềm tin vào Đức Kitô Phục Sinh, chúng ta phó dâng Thầy cho lòng thương xót của Thiên Chúa.

Xin Chúa, Đấng là nguồn mạch mọi sự khôn ngoan và là Chân Lý vĩnh cửu, đón nhận Thầy Stêphanô vào hưởng ánh sáng và sự sống đời đời.

Ước gì sau một thế kỷ miệt mài đi tìm chân lý, Thầy được gặp chính Đấng là Chân Lý.

Sau một đời trao ban, Thầy được đón nhận vào niềm vui vĩnh cửu của Đấng đã trao ban chính mình vì nhân loại. Và sau một hành trình dài, Thầy được nghe lời Chúa: “Khá lắm, hỡi người đầy tớ tài giỏi và trung thành! Hãy vào mà hưởng niềm vui của chủ anh.” (Mt 25,21).

Xin vĩnh biệt Thầy Stêphanô Nguyễn Khắc Dương.

Một người thầy đã đi qua một thế kỷ. Một người đã dành đời mình cho tri thức, nhân đức và những giá trị cao đẹp. Một người gieo hạt đã trở về với Đấng là nguồn mạch của mọi chân lý.

Xin Chúa đón nhận Thầy vào quê hương vĩnh cửu.

Linh mục Từ Tâm

Ban truyền thông Giáo phận Thanh Hoá