TỪ NGƯỜI TỊ NẠN ĐẾN GIÁM ĐỐC HỌC THUẬT ĐẠI HỌC TẠI RÔMA

Chuyển ngữ: Lm. Titô Trần Nguyên Lãm

WHĐ (10/10/26) - Gần 50 năm trước, sau khi trốn khỏi Ba Lan, ông Darius von Güttner Sporzyński đã đến Trại tị nạn Latina của Ý. Hành trình của ông đưa ông từ trại tị nạn đến nước Úc, rồi nhiều thập niên sau, trở lại Ý với tư cách là Giám đốc học thuật của một trường đại học. Lần đầu tiên, ông chia sẻ câu chuyện về hành trình đặc biệt đưa mình trở lại nơi khởi đầu ấy.

Sáu mươi chín năm trước, trại tị nạn lớn nhất nước Ý được thành lập. Trong 22 năm tiếp theo, khoảng 100.000 người, chủ yếu đến từ Đông Âu và chạy trốn khỏi khối Xô Viết, đã tìm được nơi trú ẩn tại Trại tị nạn Roberto Rossi Longhi ở Latina.

Nằm cách Rôma chỉ 72 km (45 dặm) về phía Đông Nam, trại này chỉ là một điểm dừng chân. Đây không phải là nơi để những người tị nạn xây dựng mái ấm mới, mà là nơi chuyển tiếp trước khi họ có thể định cư tại những quốc gia như Hoa Kỳ, Canađa và Úc.

Gia đình của Giáo sư Darius von Güttner Sporzyński là một trong hàng ngàn gia đình đã tìm được con đường an toàn để thoát khỏi khối Xô Viết. Khi ông mới bước vào tuổi thiếu niên, gia đình ông đã rời Ba Lan và trải qua hành trình đầy gian nan để đến trại tị nạn này.

Dù đã lớn hơn so với thời điểm ấy, vị giáo sư cho biết những ký ức của ông về trại tị nạn chỉ còn là những hình ảnh thoáng qua, tựa như những hồi ức thời thơ ấu. Trong cuộc trao đổi với Vatican News, ông mô tả cuộc trốn chạy của gia đình sang Ý là “một trong những hành trình không bao giờ lặp lại”.

Những ký ức nào còn đọng lại?

“Tôi nhớ mình đã đi đường vào ban đêm… Tôi nghĩ cha mẹ tôi giải thích rằng đó là một kỳ nghỉ. Họ đã giải thích với chúng tôi, những đứa trẻ, như thế.”

Sự kết thúc của Chiến tranh thế giới thứ hai, sự trỗi dậy của chủ nghĩa cộng sản và những biện pháp kiểm soát nghiêm ngặt của nhà nước đã thúc đẩy nhiều gia đình tìm kiếm một cuộc sống khác bên ngoài Đông Âu.

Trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh, việc di cư bị hạn chế, nhưng không hoàn toàn chấm dứt. Khoảng 14 triệu người đã di chuyển từ Đông sang Tây, trong đó 10% được xếp vào diện người tị nạn chính trị và người xin tị nạn. Phần lớn những trường hợp này gắn liền với các cuộc khủng hoảng chính trị và xung đột tại nhiều quốc gia khác nhau.

Giáo sư von Güttner nhớ lại những bữa ăn dọc đường, việc xem bản đồ, những người lính có vũ trang, và tiếng reo vui của cha mẹ ông sau khi vượt qua biên giới từ Nam Tư sang Ý – một bước đi đánh dấu sự tự do.

Tuy nhiên, điều còn đọng lại trong ông suốt bao năm qua chính là những tình bạn được hình thành tại Trại Latina, với những người trẻ khác cùng chia sẻ kinh nghiệm phải rời bỏ quê hương của mình.

“Chúng tôi đều bị tách rời khỏi quá khứ, khỏi bạn bè và những ngôi trường mình từng theo học. Rồi đột nhiên, chúng tôi tìm thấy nhau tại nơi hội tụ đông đảo những con người khác biệt này”, ông chia sẻ. Trong khi mọi người kết nối với nhau và xây dựng lòng tin, vị giáo sư nhấn mạnh rằng trại tị nạn vẫn chỉ là nơi tạm trú, chứ không phải mái ấm lâu dài của họ.

“Bạn đang ở giữa hai thế giới: đã thoát khỏi mối nguy hiểm của thế giới cũ, nhưng vẫn chưa đến được nơi an toàn của thế giới mới.”

Chuyển đến một thế giới mới

Đối với nhiều người, phải mất nhiều năm họ mới có thể rời khỏi nơi tạm trú ấy. Họ cần hoàn tất các giấy tờ cần thiết, lựa chọn quốc gia sẽ trở thành quê hương mới và chuẩn bị nói lời từ biệt với tất cả những gì thân thuộc.

Sau vài năm, gia đình Giáo sư von Güttner rời châu Âu, đi về phía Đông Nam xa xôi để đến Úc – một quốc gia được hình thành từ những làn sóng di cư – và bắt đầu cuộc sống mới. Ông nhấn mạnh: “Đó là một đất nước cởi mở, sẵn sàng đón nhận những người xa lạ, trong đó có cả những người tị nạn, với số lượng đáng kể.”

Tuy nhiên, việc chuyển đến một đất nước mới vẫn là một thử thách. Gia đình ông phải học một ngôn ngữ mới, tìm việc làm, bắt đầu đi học, kết bạn và xây dựng cộng đồng – những điều mà vị giáo sư mô tả là “một câu chuyện di dân điển hình”.

Sau khi dần ổn định và thích nghi với cuộc sống mới, Giáo sư von Güttner trở thành một nhà sử học và Giám đốc học thuật của Đại học Công giáo Úc tại Rôma, Ý. Như thế, ông trở lại chính đất nước đã mang đến cho ông và gia đình sự an toàn cùng cơ hội bắt đầu một cuộc sống mới.

Giáo sư cùng một sinh viên Úc tại cơ sở của Đại học Công giáo Úc ở Rôma.

“Đó là một cơ hội tuyệt vời”, ông giải thích, để các sinh viên Úc “mở rộng tầm mắt”, tìm hiểu châu Âu là nơi như thế nào, “đồng thời nhìn lại đất nước và hoàn cảnh của chính mình, rồi đặt những điều ấy vào một bối cảnh rộng lớn hơn.”

Một phần của câu chuyện nhân loại

Trong thế giới hôm nay, khi người di cư và người tị nạn trở thành một vấn đề chính trị, còn khuôn mặt và câu chuyện của họ bị thu gọn thành những con số và dữ liệu thống kê, Giáo sư von Güttner nhấn mạnh rằng khát vọng tìm kiếm một cuộc sống tốt đẹp hơn, không còn phải chịu cảnh bách hại và bạo lực, là điều “gắn liền sâu sắc với câu chuyện của nhân loại”.

Trại tị nạn Latina đã đóng cửa từ lâu, và các chế độ Xô Viết cũng đã chấm dứt. Tuy nhiên, nhu cầu đón tiếp những người xa lạ và trợ giúp người di cư vẫn tiếp tục là một sợi chỉ quan trọng dệt nên tấm thảm của gia đình nhân loại.

Dẫu vậy, vị giáo sư nhìn nhận rằng thế giới ngày nay đã khác trước và trở nên phức tạp hơn. Không còn dễ dàng phân định rạch ròi giữa “đúng và sai” như trước. Ông giải thích rằng ngày xưa, người ta “dễ dàng nhìn thế giới như được chia thành hai phía đối lập”: Đông và Tây, Liên Xô và các nền dân chủ tự do.

Ngày nay, màn hình của chúng ta liên tục tràn ngập hình ảnh và câu chuyện của người di cư: trên mạng xã hội, máy tính và truyền hình. Thế nhưng, con người vẫn dễ dàng làm ngơ trước những hình ảnh ấy.

Giáo sư von Güttner nhận xét: “Chúng ta bị bủa vây bởi những thông điệp về nhu cầu và cảnh khốn khó của người khác; điều đó thường tạo ra những hoàn cảnh khiến một số người không còn cảm thấy sẵn lòng đối xử nhân ái với tha nhân như trước.”

Đó chính là mối nguy hiểm. Và đây cũng là một trong những lý do khiến việc tưởng nhớ Trại tị nạn Latina trở nên quan trọng, khi đã gần bảy mươi năm trôi qua kể từ ngày trại được thành lập.

Nhìn lại lịch sử của trại khi đánh dấu 70 năm vào năm 2027, vị giáo sư giải thích, là dịp để đề cao “lòng tốt của những người đã khởi xướng công việc này… Đồng thời, điều đó nhắc nhở chúng ta rằng thế giới hôm nay có lẽ không xa lạ với những ngày tháng chúng ta từng trải qua [tại trại tị nạn] như chúng ta vẫn tưởng”.

Tác giả: Kielce Gussie (vaticannews.va)

Nguồn: hdgmvietnam.com